LIBER PRIMUS

I

(l) At ego tibi  sermone isto Milesio uarias fabulas conseram auresque tuas
beniuolas  lepido susurro  permulceam  -   modo si papyrum  Aegyptiam argutia
Nilotici   calami  inscriptam   non   spreueris  inspicere - ,   (2)  figuras
fortunasque hominum in alias  imagines conuersas et in se rursum mutuo nexu
refectas  ut mireris.  (3) Exordior.  "Quis ille?" Paucis  accipe. Hymettos
Attica et Isthmos Ephyrea  et Taenaros Spartiatica, glebae felices aeternum
libris  felicioribus  conditae, mea  uetus  prosapia est;  (4) ibi  linguam
Atthidem  primis  pueritiae  stipendiis merui.  Mox  in  urbe Latia  aduena
studiorum  Quiritium indigenam  sermonem aerumnabili labore  nullo magistro
praeeunte aggressus  excolui. (5) En ecce  praefamur ueniam, siquid exotici
ac  forensis sermonis rudis  locutor offendero.  (6) Iam haec  equidem ipsa
uocis  immutatio  desultoriae scientiae  stilo  quem accessimus  respondet.
Fabulam     Graecanicam    incipimus.    Lector     intende:    laetaberis.

II

(1)  Thessaliam   -  nam  et  illic  originis maternae  nostrae fundamenta  a
Plutarcho illo inclito ac  mox Sexto philosopho nepote eius prodita gloriam
nobis  faciunt  -   eam  Thessaliam ex  negotio petebam.  (2)  Postquam ardua
montium  et  lubrica  uallium  et  roscida  cespitum  et  glebosa  camporum
(emensus) emersi,  in  equo indigena peralbo  uehens iam eo  quoque admodum
fesso,  (3) ut  ipse  etiam fatigationem  sedentariam incessus  uegetatione
discuterem  in  pedes  desilio,  equi sudorem  <fronde  detergeo>,  frontem
curiose  exfrico, auris  remulceo, frenos  detraho, in gradum  lenem sensim
proueho, quoad lassitudinis incommodum  alui solitum ac naturale praesidium
eliquaret. (4)  Ac dum is ientaculum ambulatorium  prata quae praeterit ore
in  latus  detorto  pronus  adfectat,  duobus comitum  qui  forte  paululum
processerant tertium me facio. (5) Ac dum ausculto quid sermonis agitarent,
alter  exerto cachinno:  "Parce"  inquit "in  uerba ista  haec  tam absurda
tamque immania mentiendo."

(6) Isto accepto sititor alioquin nouitatis : "Immo uero" inquam "impertite
sermone  non quidem  curiosum  sed qui  uelim  scire uel  cuncta uel  certe
plurima;   simul  iugi   quod  insurgimus  aspritudinem   fabularum  lepida
iucunditas leuigabit."

III.

(1) At  ille qui coeperat: "Ne" inquit 'istud  mendacium tam uerum est quam
siqui  uelit dicere  magico susurramine  amnes agiles reuerti,  mare pigrum
conligari,  uentos  inanimes exspirare,  solem  inhiberi, lunam  despumari,
stellas euelli, diem tolli, noctem teneri."

(2) Tunc  ego in  uerba fidentior: "Heus  tu" inquam "qui  sermonem ieceras
priorem, ne pigeat te uel taedeat reliqua pertexere", et ad alium: "Tu uero
crassis auribus et obstinato corde respuis quae forsitan uere perhibeantur.
(3) Minus  hercule calles  prauissimis opinionibus ea  putari mendacia quae
uel auditu  noua uel uisu  rudia uel certe supra  captum cogitationis ardua
uideantur; quae si paulo accuratius exploraris, non modo compertu euidentia
uerum etiam factu facilia senties. 

IV.

(l) Ego denique uespera, dum polentae
caseatae modico  secus offulam  grandiorem in eonuiuas  aemulus contruncare
gestio, mollitie  cibi glutinosi  faucibus inhaerentis et  meacula spiritus
distinentis  minimo minus  interii. (2)  Et tamen  Athenis proxime  et ante
Poecilen porticum isto gemino  obtutu circulatorem aspexi equestrem spatham
praeacutam mucrone infesto deuorasse, (3) ac mox eundem inuitamento exiguae
stipis  uenatoriam  lanceam,  qua parte  minatur  exitium,  in ima  uiscera
condidisse. (4) Et ecce  pone lanceae ferrum, qua baccillum inuersi teli ad
occipitium per  ingluuiem subit,  puer in mollitiem  decorus insurgit inque
flexibus tortuosis  eneruam et exossam saltationem  explicat cum omnium qui
aderamus  admiratione:   (5)  diceres  dei  medici   baculo,  quod  ramulis
semiamputatis  nodosum   gerit,  serpentem  generosum  lubricis  amplexibus
inhaerere. (6)  Sed iam cedo tu sodes,  qui coeperas, fabulam remetire. Ego
tibi solus  haec pro isto credam, et  quod ingressui primum fuerit stabulum
prandio participabo. Haec tibi merces deposita est."

V.

(l) At ille: "Istud  quidem quod polliceris aequi bonique facio, uerum quod
inchoaueram   porro  exordiar.   Sed  tibi   prius  deierabo   solem  istum
omniuidentem  deum  me  uera   comperta  memorare,  (2)  nec  uos  ulterius
dubitabitis  si  Thessaliae proximam  ciuitatem  perueneritis, quod  ibidem
passim  per ora  populi sermo iactetur  quae palam  gesta sunt. (3)  Sed ut
prius noritis cuiatis sim, qui sim: <Aristomenes sum>, Aegiensis; audite et
quo quaestu me teneam:  melle uel caseo et huiusce modi cauponarum mercibus
per  Thessaliam  Aetoliam Boeotiam  ultro  citro  discurrens. (4)  Comperto
itaque Hypatae,  quae ciuitas cunctae Thessaliae  antepollet, caseum recens
et  sciti saporis  admodum commodo  pretio distrahi, festinus  adcucurri id
omne praestinaturus.  (5) Sed ut fieri  adsolet, sinistro pede profectum me
spes compendii  frustrata est; omne enim  pridie Lupus negotiator magnarius
coemerat.  Ergo  igitur inefficaci  celeritate  fatigatus commodum  uespera
oriente ad  balneas processeram: 

VI.

(1) ecce  Socraten contubernalem rneum
conspicio.  Humi  sedebat  scissili  palliastro  semiamictus,  paene  alius
lurore,  ad miseram  maciem  deformatus, qualia  solent fortunae  decermina
stipes in  triuiis erogare.  (2) Hunc talem, quamquam  necessarium et summe
cognitum, tamen  dubia mente  propius accessi. "Hem,"  inquam "mi Socrates,
quid istud? Quae facies?  Quod flagitium? At uero domi tuae iam defletus et
conclamatus es,  liberis tuis  tutores iuridici prouincialis  decreto dati,
(3) uxor persolutis feralibus officiis luctu et maerore diuturno deformata,
diffletis  paene ad  extremam captiuitatem  oculis suis,  domus infortunium
nouarum nuptiarum  gaudiis a suis sibi  parentibus hilarare compellitur. At
tu   hic   laruale   simulacrum   cum  summo   dedecore   nostro   uiseris"

(4) "Aristomene,"  inquit "ne tu fortunarum  lubricas ambages et instabiles
incursiones  et reciprocas  uicissitudines  ignoras", et  cum dicto  sutili
centunculo faciem  suam iam dudum punicantem prae  pudore obtexit ita ut ab
umbilico pube  tenus cetera  corporis renudaret. (5)  Nec denique perpessus
ego  tam  miserum aerumnae  spectaculum  iniecta manu  ut adsurgat  enitor.

VII

(1) At  ille, ut erat, capite uelato:  "Sine, sine" inquit "fruatur diutius
tropaeo Fortuna quod fixit ipsa".

(2)  Effeci sequatur,  et simul  unam e  duabus laciniis -meis  exuo eumque
propere uestio  dicam an contego et ilico  lauacro trado, quod unctui, quod
tersui,  ipse praeministro,  (3) sordium  enormem eluuiem  operose effrico,
probe  curato  ad  hospitium  lassus  ipse  fatigatum  aegerrime  sustinens
perduco, lectulo refoueo, cibo satio, poculo mitigo, fabulis permulceo. (4)
Iam adlubentia procliuis est sermonis et ioci et scitum etiam cauillum, iam
dicacitas  timida, cum  ille imo  de pectore cruciabilem  suspiritum ducens
dextra  saeuiente  frontem  replaudens: (5)  "Me  miserum"  infit "qui  dum
uoluptatem  gladiatorii  spectaculi satis  famigerabilis  consector in  has
aerumnas  incidi. (6)  Nam, ut  scis  optime, secundum  quaestum Macedoniam
profectus,  dum mense  decimo  ibidem attentus  nummatior reuortor,  modico
prius quam Larissam accederem, per transitum spectaculum obiturus in quadam
auia et  lacunosa conualli a uastissimis  latronibus obsessus atque omnibus
priuatus tandem  euado, (7)  et utpote ultime adfectus  ad quandam cauponam
Meroen, anum sed admodum scitulam, deuorto, eique causas et peregrinationis
diuturnae et domuitionis anxiae  et spoliationis [diuturnae et dum] miserae
refero; (8)  quae me nimis  quam humane tractare adorta  cenae gratae atque
gratuitae ac mox urigine  percita cubili suo adplicat. (9) Et statim miser,
ut  cum   illa  adquieui,   ab  unico  congressu   annosam  ac  pestilentem
con<suetudinem> contraho  (10) et  ipsas etiam lacinias  quas boni latrones
contegendo  mihi concesserant  in  eam contuli,  operulas etiam  quas adhuc
uegetus saccariam faciens merebam, quoad me ad istam faciem quam paulo ante
uidisti bona uxor et mala fortuna perduxit. "

VIII

(l) "Pol quidem tu  dignus" inquam "es extrema sustinere, si quid est tamen
nouissimo extremius,  qui uoluptatem  Veneriam et scortum  scorteum Lari et
liberis  praetulisti."  (2) At  ille  digitum  a pollice  proximum ori  suo
admouens  et in  stuporem attonitus  "Tace, tace" inquit  et circumspiciens
tutamenta sermonis: "Parce" inquit  "in feminam diuinam, nequam tibi lingua
intemperante noxam contrahas."

(3) "Ain tandem?" inquam "Potens illa et regina caupona quid mulieris est?"

(4) "Saga"  inquit "et  diuina, potens caelum  deponere, terram suspendere,
fontes  durare,  montes diluere,  manes  sublimare,  deos infimare,  sidera
extinguere, Tartarum ipsum inluminare."

(5)  "Oro  te"  inquam "aulaeum  tragicum  dimoueto  et siparium  scaenicum
complicato et cedo uerbis communibus."

(6) "Vis" inquit "unum  uel alterum, immo plurima eius audire facta? Nam ut
se ament efflictim non  modo incolae uerum etiam Indi uel Aethiopes utrique
uel  ipsi  Anticthones,  folia  sunt  artis et  nugae  merae.  Sed quod  in
conspectum plurium perpetrauit, audi.

IX

(l) Amatorem  suum, quod in aliam temerasset,  unico uerbo mutauit in feram
castorem,  (2)  quod ea  bestia  captiuitatis metuens  ab insequentibus  se
praecisione genitalium liberat, ut  illi quoque simile [quod uenerem habuit
in  aliam] proueniret.  (3)  Cauponem quoque  uicinum atque  ob  id aemulum
deformauit in ranam, et nunc senex ille dolium innatans uini sui aduentores
pristinos in  faece submissus officiosis roncis  raucus appellat. (4) Alium
de foro,  quod aduersus eam  locutus esset, in arietem  deformauit, et nunc
aries ille causas agit. (5) Eadem amatoris sui uxorem, quod in eam dicacule
probrum  dixerat iam  in sarcina  praegnationis obsepto utero  et repigrato
fetu perpetua  praegnatione damnauit,  et (6) ut cuncti  numerant, iam octo
annorum   onere  misella   illa  uelut  elephantum   paritura  distenditur.

X

(1) Quae cum subinde ac multi nocerentur, publicitus indignatio percrebruit
statutumque  ut  in  eam  die  altera  seuerissime  saxorum  iaculationibus
uindicaretur. (2) Quod consilium uirtutibus cantionum anteuortit et ut illa
Medea  unius  dieculae  a  Creone  impetratis  indutiis  totam  eius  domum
filiamque  cum  ipso  sene  flammis  coronalibus deusserat,  (3)  sic  haec
deuotionibus  sepulchralibus  in  scrobem  procuratis,  ut  mihi  temulenta
narrauit  proxime, cunctos  in suis  sibi domibus tacita  numinum uiolentia
clausit,  ut  toto biduo  non  claustra  perfringi, non  fores euelli,  non
denique  parietes  ipsi quiuerint  perforari,  (4)  quoad mutua  hortatione
consone  clamitarent  quam  sanctissime  deierantes  sese  neque  ei  manus
admolituros, et si quis  aliud cogitarit salutare laturos subsidium. (5) Et
sic  illa  prapitiata  totam  ciuitatem  absoluit. At  uero  coetus  illius
auctorem nocte intempesta cum  tota domo, id est parietibus et ipso solo et
omni fundamento,  ut erat, clausa ad  centesimum lapidem in aliam ciuitatem
summo  uertice  montis  exasperati   sitam  et  ob  id  ad  aquas  sterilem
transtulit. (6) Et quoniam densa inhabitantium aedificia locum nouo hospiti
non dabant, ante portam proiecta domo discessit."

XI

(1) "Mira"  inquam "set nec minus saeua,  mi Socrates, memoras. (2) Denique
mihi  quoque non  paruam incussisti  sollicitudinem, immo  uero formidinem,
iniecto non  scrupulo sed  lancea, ne quo numinis  ministerio similiter usa
sermones istos nostros anus  illa cognoscat. (3) Itaque maturius quieti nos
reponamus et  somno leuata  lassitudine noctis antelucio  aufugiamus istinc
quam pote longissime."

(4)  Haec adhuc  me  suadente insolita  uinolentia ac  diuturna fatigatione
pertentatus  bonus  Socrates iam  sopitus  stertebat altius.  (5) Ego  uero
adducta fore pessulisque. firmatis  grabatulo etiam pone cardinem supposito
et  probe   adgesto  super  eum  me  recipio.   (6)  Ac  primum  prae  metu
aliquantisper uigilo,  dein circa tertiam ferme  uigiliam paululum coniueo.
(7) Commodum quieueram, et repente impulsu maiore quam ut latrones crederes
ianuae  reserantur  immo  uero   fractis  et  euolsis  funditus  cardinibus
prosternuntur. (8)  Grabatulus alioquin  breuiculus et uno  pede mutilus ac
putris  impetus  tanti uiolentia  prosternitur,  me  quoque euolutum  atque
excussum humi recidens in inuersum cooperit ac tegit.

XII

(l) Tunc  ego sensi  naturalitus quosdam affectus  in contrarium prouenire.
Nam ut  lacrimae saepicule de gaudio prodeunt, ita  et in illo nimio pauore
risum nequiui  continere de Aristomene testudo factus.  (2) Ac dum in fimum
deiectus obliquo aspectu quid rei sit grabatuli sollertia munitus opperior,
uideo  mulieres duas  altioris aetatis;  (3) 1ucernam lucidam  gerebat una,
spongiam  et  nudum  gladium  altera.  Hoc  habitu  Socratem  bene  quietum
circumstetere. (4)  Infit illa  cum gladio: "Hic est,  soror Panthia, carus
Endymion,  hic Catamitus  meus,  qui diebus  ac noctibus  inlusit aetatulam
meam, (5) hic qui meis amoribus subterhabitis non solum me diffamat probris
uerum etiam  fugam instruit.  (6) At ego  scilicet Vlixi astu  deserta uice
Calypsonis aeternam solitudinem flebo."  Et porrecta dextera meque Panthiae
suae demonstrato:  (7) "At hic bonus"  inquit "consiliator Aristomenes, qui
fugae  huius  auctor  fuit  et  nunc  morti proximus  iam  humi  prostratus
grabattulo subcubans iacet et  haec omnia conspicit, impune se laturum meas
contumelias putat.  (8) Faxo eum sero, immo statim,  immo uero iam nunc, ut
et   praecedentis   dicacitatis  et   instantis  curiositatis   paeniteat."

XIII

(l)  Haec  ego ut  accepi,  sudore  frigido miser  perfluo tremore  uiscera
quatior.  ut grabattulus  etiam  succussu meo  inquietus super  dorsum meum
palpitando  saltaret. (2)  At bona  Panthia: "Quin igitur,"  inquit "soror,
hunc  primum  bacchatim discerpimus  uel  membris  eius destinatis  uirilia
desecamus?" (3)  Ad haec  Meroe  -  sic  enim reapse nomen  eius tunc fabulis
Socratis conuenire sentiebam  - : "Immo" ait "supersit hic saltem qui miselli
huius  corpus paruo  contumulet humo,"  (4) et  capite Socratis  in alterum
dimoto latus  per iugulum sinistrum capulo  tenus gladium totum ei demergit
(5) et  sanguinis eruptionem  utriculo admoto excipit  diligenter, ut nulla
stilla compareret  usquam. Haec ego  meis oculis aspexi. (6)  Nam etiam, ne
quid  demutaret, credo,  a uictimae  religione, immissa dextera  per uulnus
illud ad  uiscera penitus cor miseri  contubernalis mei Meroe bona scrutata
protulit,  cum  ille  inpetu  teli  praesecata gula  uocem  immo  stridorem
incertum per uulnus effunderet et spiritum rebulliret. (7) Quod uulnus, qua
maxime  patebat, spongia  offulciens Panthia:  "Heus tu,"  inquit "spongia,
caue in  mari nata  per fluuium transeas."  (8) His editis  abeunt (et una)
remoto grabattulo  uaricus super faciem meam  residentes uesicam exonerant,
quoad me urinae spurcissimae madore perluerent.

XIV

(1)  Commodum  limen  euaserant,  et  fores ad  pristinum  statum  integrae
resurgunt:  cardines  ad  foramina  residunt,  <ad>  postes  [ad]  repagula
redeunt, ad  claustra pessuli  recurrunt. (2) At  ego, ut eram,  etiam nunc
humi proiectus  inanimis nudus et frigidus  et lotio perlutus, quasi recens
utero  matris  editus,  immo   uero  semimortuus,  uerum  etiam  ipse  mihi
superuiuens  et postumus  uel  certe destinatae  iam cruci  candidatus: (3)
"Quid" inquam "me fiet,  ubi iste iugulatus mane paruerit? Cui uidebor ueri
similia  dicere proferens  uera?  (4) "Proclamares  saltem suppetiatum,  si
resistere uir  tantus mulieri nequibas. Sub  oculis tuis homo iugulatur, et
siles?  (5)  Cur  autem  te  simile  latrocinium  non  peremit?  Cur  saeua
crudelitas uel  propter indicium sceleris arbitro  pepercit ? Ergo, quoniam
euasisti mortem, nunc illo redi "

(6) Haec  identidem mecum replicabam,  et nox ibat in  diem. Optimum itaque
factu uisum  est anteluculo  furtim euadere et uiam  licet trepido uestigio
capessere.  (7) Sumo  sarcinulam  meam, subdita  claui pessulos  reduco; at
illae probae  et fideles  ianuae, quae sua sponte  reseratae nocte fuerant,
uix  tandem  et aegerrime  tunc  clauis suae  crebra immissione  patefiunt.

XV

(l) Et  "Heus tu, ubi es?" inquam;  "Valuas stabuli absolue, antelucio uolo
ire." Ianitor pone stabuli  ostium humi cubitans etiam nunc semisomnus: (2)
"Quid? Tu"  inquit "ignoras latronibus infestari  uias, qui hoc noctis iter
incipis? Nam etsi tu  alicuius facinoris tibi conscius scilicet mori cupis,
nos  cucurbitae caput  non  habemus ut  pro te  moriamur." (3)  "Non longe"
inquam  "lux abest. Et  praeterea quid  uiatori de summa  pauperie latrones
auferre  possunt?  An  ignoras,  inepte,  nudum nec  a  decem  palaestritis
despoliari  posse?" (4)  Ad haec  ille marcidus  et semisopitus  in alterum
latus reuolutus: "Vnde autem"  inquit "scio an conuectore illo tuo, cum quo
sero deuorteras, iugulato fugae  mandes praesidium?" (5) Illud horae memini
me terra dehiscente ima Tartara inque his canem Cerberum prorsus esurientem
mei prospexisse.  (6) Ac recordabar profecto  bonam Meroen non misericordia
iugulo meo pepercisse, sed saeuitia cruci me reseruasse.

XVI

(l)  In  cubiculum  itaque  reuersus  de genere  tumultuario  mortis  mecum
deliberabam. (2)  Sed cum nullum aliud  telum mortiferum Eortuna quam solum
mihi  grabattulum subministraret,  "lam iam  grabattule" inquam  "animo meo
carissime, qui mecum tot aerumnas exanclasti conscius et arbiter quae nocte
gesta sunt,  (3) quem solum in meo  reatu testem innocentiae citare possum,
tu mihi ad inferos festinanti sumministra telum salutare," (4) et cum dicto
restim, qua  erat intextus,  adgredior expedire ac  tigillo, quod fenestrae
subditum  altrinsecus prominebat,  iniecta atque  obdita parte  funiculi et
altera firmiter in nodum coacta ascenso grabattulo ad exitium sublimatus et
immisso  capite laqueum  induo.  (5) Sed  dum pede  altero  fulcimentum quo
sustinebar  repello,  ut ponderis  deductu  restis  ad ingluuiem  adstricta
spiritus officia  discluderet, (6)  repente putris alioquin  et uetus funis
dirumpitur, atque  ego de alto recidens  Socraten  -  nam iuxta  me iacebat  - 
superruo cumque  eo in terram deuoluor. 

XVII.

(l)  Et ecce in ipso momento
ianitor introrumpit  exerte clamitans:  "Vbi es tu qui  alta nocte immodice
festinabas et nunc stertis inuolutus?"

(2)  Ad haec  nescio an  casu nostro  an illius absono  clamore experrectus
Socrates  exsurgit prior et  "Non"  inquit "inmerito stabularios  hos omnes
hospites detestantur. (3) Nam  iste curiosus dum inportune irrumpit  -  credo
studio  rapiendi aliquid   -   clamore uasto  marcidum alioquin  me altissimo
somno excussit."

(4) Emergo laetus atque alacer insperato gaudio perfusus et: "Ecce, ianitor
fidelissime,  comes  [et pater  meus]  et  frater meus,  quem nocte  ebrius
occisum a  me calumniabaris",  et cum dicto  Socraten deosculabar amplexus.
(5)  At ille  odore alioquin  spurcissimi humoris  percussus quo  me Lamiae
illae  infecerant, uehementer  aspernatur: (6)  "Apage te"  inquit "fetorem
extremae latrinae", et causas coepit huius odoris comiter inquirere. (7) At
ego  miser adficto ex  tempore absurdo  ioco in alium  sermonem intentionem
eius denuo deriuo et  iniecta dextra: (8) "Quin imus", inquam, "et itineris
matutini gratiam capimus."

Sumo sarcinulam  et pretio mansionis stabulario  persoluto capessimus uiam.

XVIII

(1) Aliquantum  processeramus, et iam iubaris  exortu cuncta conlustrantur.
Et  ego  curiose  sedulo  arbitrabar  iugulum comitis,  qua  parte  gladium
delapsum  uideram,  (2)  et  mecum: "Vesane",  aio,  "qui  poculis et  uino
sepultus extrema  somniasti. (3)  Ecce Socrates integer,  sanus, incolumis.
Vbi uulnus?  Spongia <ubi>?  Vbi postremum cicatrix tam  alta, tam recens?"
(4)  Et ad  illum:  "Non", inquam,  "immerito medici  fidi cibo  et crapula
distentos saeua et grauia somniare autumant; (5) mihi denique, quod poculis
uesperi minus  temperaui, nox acerba  diras et truces imagines  optulit, ut
adhuc me credam cruore humano aspersum atque impiatum."

(6)  Ad haec  ille  subridens: "At  tu",  inquit, "non  sanguine sed  lotio
perfusus es.  (7) Verum tamen et ipse per somnium  iugulari uisus sum mihi,
nam et  iugulum istum dolui et cor ipsum mihi  auelli putaui, et nunc etiam
spiritu  deficior  et genua  quatior  et  gradu titubo  et aliquid  cibatus
refouendo spiritu desidero."

(8) "En",  inquam, "paratum  tibi adest ientaculum", et  cum dicto manticam
mea<m> humero  exuo, caseum cum pane propere  ei porrigo et "Iuxta platanum
istam residamus" aio.

XIX

(1)  Quo  facto  et  ipse  aliquid  indidem sumo  eumque  auide  essitantem
aspiciens aliquanto intentiore macie atque pallore buxeo deficientem uideo.
(2) Sic  denique eum uitalis color turbauerat  ut mihi prae metu, nocturnas
etiam Furias  illas imaginanti, (3) frustulum  panis, quod primum sumseram,
quamuis admodum modicum mediis faucibus inhaereret ac neque deorsum demeare
neque  sursum remeare posset.  (4) Nam  et breuitas ipsa  commeantium metum
mihi cumulabat. (5) Quis  enim de duobus comitum alterum sine alterius noxa
peremtum  crederet? (6)  Verum ille,  ut satis detruncauerat  cibum, sitire
inpatienter  coeperat  ;  (7)  nam  et  optimi  casei  bonam  partem  auide
deuorauerat;  et haud ita  longe radices  platani lenis fluuius  in speciem
placidae  paludis ignauus ibat  argento uel  uitro aemulus in  colorem. (8)
"En"  inquam  "explere latice  fontis  lacteo". Adsurgit  ille et  oppertus
paululum planiorem  ripae marginem complicitus in  genua adpronat se auidus
adfectans  poculum.(9)  Necdum satis  extremis  labiis  summum aquae  rorem
attigerat,  et iugulo  eius uulnus  dehiscit in  profundum patorem  et illa
spongia  de eo  repente deuoluitur  eamque paruus admodum  comitatur cruor.
(10)  Denique corpus exanimatum  in flumen  paene cernuat, nisi  ego altero
eius  pede retento  uix  et aegre  ad  ripam superiorem  adtraxi, (11)  ubi
defletum  pro  tempore  comitem  misellum  arenosa humo  in  amnis  uicinia
sempiterna contexi. (12) Ipse  trepidus et eximie metuens mihi per diuersas
et auias  solitudines aufugi et quasi  conscius mihi caedis humanae relicta
patria  et lare  ultroneum  exilium amplexus  nunc Aetoliam  nouo contracto
matrimonio colo."

XX

(1)  Haec Aristomenes.  At  ille comes  eius, qui  statim  initio obstinata
incredulitate  sermonem eius  respuebat: (2)  "Nihil", inquit,  "hac fabula
fabulosius, nihil isto mendacio absurdius", et ad me conuersus: "Tu autem",
inquit,  "uir  ut  habitus et  habitudo  demonstrat  ornatus, accedis  huic
fabulae?".

(3)  "Ego uero",  inquam,  "nihil impossibile  arbitror, sed  utcumque fata
decreuerint ita  cuncta mortalibus  prouenire: (4) nam  et mihi et  tibi et
cunctis hominibus multa usu uenire mira et paene infecta, quae tamen ignaro
relata fidem perdant. (5)  Sed ego huic et credo hercules et gratas gratias
memini, quod  lepidae fabulae festiuitate nos  auocauit, asperam denique ac
prolixam uiam sine labore  ac taedio euasi. (6) Quod beneficium etiam illum
uectorem  meum  credo  laetari,  sine fatigatione  sui  me  usque ad  istam
ciuitatis   portam  non   dorso   illius,  sed   meis  auribus   prouecto."

XXI

(1)  Is finis  nobis  et sermonis  et itineris  communis fuit.  Nam comites
uterque ad  uillulam proximam laeuorsum abierunt.  (2) Ego uero quod primum
ingressui stabulum conspicatus sum,  accessi et de quadam anu caupona ilico
percontor:  "Estne", inquam,  "Hypata haec  ciuitas?" Adnuit.  (3) "Nostine
Milonem quendam  e primoribus?"  Adrisit et: "Vere",  inquit, "primus istic
perhibetur Milo,  qui extra  pomerium et urbem totam  colit." (4) "Remoto",
inquam, "ioco,  parens optima, dic oro et  cuiatis sit et quibus deuersetur
aedibus?"  "Videsne",   inquit,  "extremas  fenestras,   quae  foris  urbem
prospiciunt,  et altrinsecus  fores  proxumum respicientes  angiportum? (5)
Inibi  iste Milo  deuersatur  ampliter nummatus  et longe  opulentus, uerum
extremae  auaritiae  et sordis  infimae  infamis homo,  (6) foenus  denique
copiosum  sub  arrabone auri  et  argenti crebriter  exercens, exiguo  Lare
inclusus  et aerugini  semper intentus,  cum uxorem etiam  calamitatis suae
comitem  habeat.  (7)  Neque praeter  unicam  pascit  ancillulam et  habitu
mendicantis semper incedit."

(8) Ad haec ego risum subicio: "Benigne", inquam, "et prospicue Demeas meus
in  me  consuluit,  qui  peregrinaturum  tali uiro  conciliauit,  in  cuius
hospitio,  nec fumi  nec nidoris nebulam  uererer";  

XXII.

(1) et  cum dicto
modico  secus  progressus ostium  accedo  et  ianuam firmiter  oppessulatam
pulsare  uocaliter  incipio. (2)  Tandem  adulescentula quaedam  procedens:
'"Heus  tu", inquit,  "qui tam  fortiter fores  uerberasti, sub  qua specie
mutuari  cupis? An tu  solus ignoras  praeter aurum argentumque  nullum nos
pignus admittere?"  (3) "Meliora", inquam, "ominare  et potius responde, an
intra  aedes  erum  tuum  offenderim."  "Plane", inquit,  "sed  quae  causa
quaestionis  huius?'" (4) "Litteras  ei a  Corinthio Demea scriptas  ad eum
reddo." "  Dum annuntio",  inquit, "hic ibidem  me opperimino", (5)  et cum
dicto rursum  foribus oppessulatis intro capessiit.  Modico deinde regressa
patefactis aedibus: "Rogat te", inquit.

(6)  Intuli me  eumque accubantem  exiguo admodum  tulo et  commodum cenare
incipientem inuenio. (7) Assidebat  pedes uxor et mensa uacua posita, cuius
monstratu  "En" inquit "hospitium."  (8) "Bene"  ego, et ilico  ei litteras
Demeae trado.  Quibus properiter  lectis: "Amo", inquit,  "meum Demean, qui
mihi  tantum conciliauit  hospitem",  

XXIII.

(1)  et cum dicto  iubet uxorem
decedere  utque in  eius locum  adsidam iubet  meque etiam  nunc uerecundia
cunctantem  adrepta lacinia  detrahens: "Adside",  inquit, "istic.  (2) Nam
prae metu latronum nulla  sessibula ac ne sufficientem supellectilem parare
nobis licet."  Feci. (3) Et sic  "Ego te", inquit, "etiam  de ista corporis
speciosa habitudine deque hac uirginali prorsus uerecundia, generosa stirpe
proditum  et  recte  conicerem.  (4)  Sed  et meus  Demeas  eadem  litteris
pronuntiat. Ergo  breuitatem gurgustioli  nostri ne spernas  peto. (5) Erit
tibi adiacens  et ecce illud cubiculum  honestum receptaculum. Fac libenter
deuerseris in  nostro. (6) Nam  et maiorem domum dignatione  tua feceris et
tibi specimen gloriosum adrogaris,  si contentus lare paruulo Thesei illius
cognominis patris tui uirtutes  aemulaueris, qui non est aspernatus Hecales
anus  hospitium   tenue'"  (7)  et  uocata   ancillula:  "Photis",  inquit,
"sarcinulas  hospitis susceptas cum  fide conde  in illud cubiculum  (8) ac
simul ex promptuario oleum unctui et lintea tersui et cetera hoc eidem usui
profer  ociter et  hospitem meum  produc ad  proximas balneas;  satis arduo
itinere atque prolixo fatigatus est."

XXIV

(1) His ego auditis mores atque parsimoniam ratiocinans Mlonis uolensque me
artius ei conciliare: "Nihil",  inquam, rerum istarum, quae itineris ubique
nos comitantur, indigemus. 
(2) sed  et balneas facile percontabimur. plane quod
est  mihi summe  praecipuum, eqno,  qui me  strenue peruexit,  faenum atque
ordeum aeceptis istis nummulis tu, Photis, emito."

(3)  His actis  et rebus  meis in  illo cubiculo  conditis pergens  ipse ad
balneas, ut prius aliquid  nobis cibatui prospicerem, forum cupidinis peto,
(4) inque  eo piscatum opiparem expositum  uideo et percontato pretio, quod
centum nummis indicaret, aspernatus  uiginti denariis praestinaui. (5) Inde
me  commodum  egredientem  eontinatur  Pythias condiscipulus  apud  Athenas
Atticas  meus,  qui  me post  aliquantum  multum  temporis amanter  agnitum
inuadit amplexusque  ac comiter  deosculatus: (6) "Mi Luci",  ait, "sat pol
diu est,  quod interuisimus  te, at hercules  exinde cum a  Clytio magistro
digressi sumus. (7) Quae autem tibi causa peregrinationis huius?" "Crastino
die scies", inquam, "Sed quid istud? Voti gaudeo. Nam et lixas et uirgas et
habitum  prorsus  magistratui  congruentem   in  te  uideo."  (8)  "Annonam
curamus",  ait,  "et  aedilem  gerimus  et siquid  obsonare  cupis,  utique
commodabimus."   Abnuebam,   quippe   qui   iam  cenae   affatim   piscatum
prospexeramus. (9) Sed enim  Pythias uisa sportula succussisque in aspectum
planiorem  piscibus: "At  has quisquilias  quanti parasti?"  "Vix", inquam,
"piscatori extorsimus accipere uiginti denarium."

XXV

(1)  Quo audito statim  adrepta dextera  postliminio me in  forum cupidinis
reducens:  "Et a  quo",  inquit, "istorum  nugamenta haec  comparasti?" (2)
Demonstro  seniculum: in  angulo  sedebat. Quem  confestim pro  aedilitatis
imperio uoce asperrima increpans: (3) "Iam iam", inquit, "nec amicis quidem
nostris  uel  omnino ullis  hospitibus  parcitis, quod  tam magnis  pretiis
pisces  friuolos  indicatis  et   florem  Thessalicae  regionis  ad  instar
solitudinis et scopuli edulium  caritate deducitis? (4) Sed non impune. Iam
enim  faxo   scias,  quem   ad  modum  sub  meo   magisterio  mali  debeant

coerceri",  et profusa  in  medium sportula  iubet officialem  suum insuper
pisces inscendere  ac pedibus suis totos  obterere. (5) Qua contentus morum
seueritudine meus  Pythias ac  mihi, ut abirem, suadens:  "Sufficit mihi, o
Luci", inquit, "seniculi tanta haec contumelia."

(6)  His actis  consternatus  ac prorsus  obstupidus ad  balneas  me refero
prudentis  condiscipuli ualido  consilio et  nummis simul priuatus  et cena
lautusque   ad  hospitium   Milonis   ac  dehinc   cubiculum  me   reporto.

XXVI

(1) Et  ecce Photis ancilla: "Rogat te", inquit,  "hospes." At ego iam inde
Milonis abstinentiae  cognitor excusaui  comiter, quod uiae  uexationem non
cibo, sed somno censerem diluendam. (2) Isto accepto pergit ipse et iniecta
dextera clementer me trahere adoritur. Ac dum cunctor, dum modeste renitor,
"Non  prius",  inquit, "discedam,  quam  me  sequaris" (3)  et dictum  iure
iurando secutus iam obstinationis  suae me ingratis oboedientem perducit ad
illum  suum grabattulum  et residenti:  "Quam salue agit",  inquit, "Demeas
noster?  Quid  uxor?  Quid  liberi?  Quid uernaculi?"  (4)  Narro  singula.
Percontatur  accuratius causas  etiam  peregrinationis meae.  (5) Quas  ubi
probe protuli,  iam et  de patria nostra  et eius primoribus  ac denique de
ipso praeside scrupulosissime explorans, (6) ubi me post itineris tam saeui
uexationem  sensit   fabularum  quoque  serie  fatigatum   in  uerba  media
somnolentum desinere ac necquicquam, defectum iam, incerta uerborum salebra
balbuttire, tandem patitur cubitum  concederem. (7) Euasi aliquando rancidi
senis loquax et famelicum conuiuium somno, non cibo grauatus, cenatus solis
fabulis et in cubiculum reuersus optatae me quieti reddidi.



                               LIBER SECVNDVS

I

(1) Vt primum nocte discussa sol nouus diem fecit et somno simul emersus et
lectulo,  anxius alioquin  et nimis  cupidus cognoscendi quae  rara miraque
sunt, (2)  reputansque me  media Thessaliae loca tenere,  qua artis magicae
natiua  cantamina totius  orbis consono  ore celebrentur,  fabulamque illam
optimi  comitis  Aristomenis de  situ  ciuitatis  huius exortam,  suspensus
alioquin  et uoto simul  et studio,  curiose singula considerabam.  (3) Nec
fuit  in illa  ciuitate quod  aspiciens id  esse crederem, quod  esset, sed
omnia  prorsus  ferali  murmure  in aliam  effigiem  translata,  (4) ut  et
lapides, quos offenderem, de  homine duratos et aues, quas audirem, indidem
plumatas et arbores, quae pomerium ambirent, similiter foliatas et fontanos
latices de corporibus humanis  fluxos crederem; (5) iam statuas et imagines
incessuras,  parietes   locuturos,  boues   et  id  genus   pecua  dicturas
praesagium, de  ipso uero  caelo et iubaris orbe  subito uenturum oraculum.

II

(1) Sic  attonitus, immo  uero cruciabili desiderio  stupidus, nullo quidem
initio uel omnino uestigio  cupidinis meae reperto cuncta circumibam tamen.
(2) Dum in luxum nepotalem similis ostiatim singula pererro, (3) repente me
nescius  forum  cupidinis  intuli,  et  ecce  mulierem  quampiam  frequenti
stipatam famulitione ibidem gradientem adcelerato uestigio comprehendo; (4)
aurum  in  gemmis  et  in tunicis,  ibi  inflexum,  hic intextum,  matronam
profecto  confitebatur. (5)  Huius  adhaerebat lateri  senex iam  grauis in
annis, qui  ut primum me conspexit,  "Est", inquit, "hercules, Lucius", (6)
et offert  osculum et statim incertum  quidnam in aurem mulieris obganniit;
"Quin",  inquit,  "etiam  ipse  parentem  tuam  accedis  et  salutas?"  (7)
"Vereor", inquam, "ignotae mihi  feminae" et statim rubore suffusus deiecto
capite  restiti.  (8)  At   illa  optutum  in  me  conuersa:  En",  inquit,
"sanctissimae  Saluiae matris  generosa  probitas, sed  et cetera  corporis
execrabiliter  ad  [regulam  qua  diligenter aliquid  adfingunt]  <amus>sim
congruentia:   (9)  inenormis   proceritas,  suculenta   gracilitas,  rubor
temperatus, flauum  et inadfectatum  capillitium, oculi caesii  quidem, sed
uigiles et in aspectu micantes, prorsus aquilini, os quoquouersum floridum,
speciosus et  immeditatus incessus." 

III.

(1) Et adiecit: "Ego  te, o Luci,
meis istis manibus educaui, quidni? parentis tuae non modo sanguinis, uerum
alimoniarum etiam socia. (2) Nam et familia Plutarchi ambae prognatae sumus
et eandem nutricem simul bibimus et in nexu germanitatis una coaluimus. Nec
aliud  nos quam  dignitas  discernit, quod  illa clarissimas,  ego priuatas
nuptias fecerimus.  (3) Ego  sum Byrrena illa, cuius  forte saepicule nomen
inter  tuos educatores  frequentatum retines.  (4) Accede  itaque hospitium
fiducia, immo uero iam tuum proprium larem."

(5) Ad haec ego,  iam sermonis ipsius mora rubore digesto: "Absit", inquam,
"parens. ut  Milonem hospitem sine  ulla querela deseram ;  sed plane, quod
officiis  integris potest  effici,  curabo sedulo.  Quoties itineris  huius
ratio nascetur, numquam erit ut non apud te deuertar."

(6) Dum  hunc et  huius modi sermonem altercamur,  paucis admodum confectis
passibus ad domum Byrrenae peruenimus.

IV

(1)  Atria longe  pulcherrima  columnis quadrifariam  per singulos  angulos
stantibus  attolerabant  statuas, (2)  palmaris  deae  facies, quae  pinnis
explicitis sine gressu pilae uolubilis instabile uestigium plantis roscidis
delibantes nec ut maneant inhaerent et iam uolare creduntur. (3) Ecce lapis
Parius  in  Dianam factus  tenet  libratam totius  loci medietatem,  signum
perfecte luculentum, ueste reflatum, procursu uegetum, introeuntibus obuium
et  maiestate  numinis  uenerabile;  (4) canes  utrimquesecus  deae  latera
muniunt, qui  canes et ipsi lapis erant;  his oculi minantur, aures rigent,
nares  hiant, ora saeuiunt  et sicunde  de proximo latratus  ingruerit, eum
putabis de  faucibus lapidis  exire, (5) et  in quo summum  specimen operae
fabrilis egregius ille signifex prodidit, sublatis canibus in pectus arduis
pedes imi  resistunt, currunt priores. (6)  Pone tergum deae saxum insurgit
in  speluncae modum  muscis  et herbis  et  foliis et  uirgulis et  alicubi
pampinis  et arbusculis  alibi  de lapide  florentibus. (7)  Splendet intus
umbra  signi de  nitore  lapidis. Sub  extrema  saxi margine  poma et  unae
faberrime  politae  dependent, quas  ars  aemula  naturae ueritati  similes
explicuit. 
(8) putes  ad cibum  inde quaedam, cum  mustulentus autumnus maturum
colorem  adfiauerit, posse  decerpi (9)  et, si  fontem, qui  deae uestigio
discurrens in lenem uibratur  undam, pronus aspexeris, credes illos ut rure
pendentes racemos  inter cetera  ueritatis nec agitationis  officio carere.
(10) Inter medias frondes lapidis Actaeon simulacrum curioso optutu in deam
[sum] proiectus, iam in ceruum ferinus et in saxo simul et in fonte loturam
Dianam opperiens uisitur.

V

(1) Dum haec identidem rimabundus eximie delector, "Tua sunt", ait Byrrena,
"cuncta, quae  uides", et cum dicto  ceteros omnes sermone secreto decedere
praecipit. (2) Quibus dispulsis  omnibus: "Per hanc", inquit, "deam, o Luci
carissime, ut anxie tibi metuo et ut pote pignori meo longe prouisum cupio,
(3) caue tibi, sed  caue fortiter a malis artibus et facinorosis illecebris
Panphiles illius, quae cum Milone isto, quem dicis hospitem, nupta est. (4)
Maga primi  nominis et omnis carminis  sepulchralis magistra creditur, quae
surculis et lapillis et id genus friuolis inhalatis omnem istam lucem mundi
sideralis imis Tartari et in uetustum chaos submergere nouit. (5) Nam simul
quemque  conspexerit speciosae  formae iuuenem,  uenustate eius  sumitur et
ilico in  eum et oculum et animum  detorquet. (6) Serit blanditias, inuadit
spiritum,  amoris  profundi  pedicis   aeternis  alligat.  (7)  Tunc  minus
morigeros et  uilis fastidio in saxa  et in pecua et  quoduis animal puncto
reformat, alios  uero prorsus  extinguit. (8) Haec tibi  trepido et cauenda
censeo. Nam  et illa uritur  perpetuum et tu per  aetatem et pulchritudinem
capax eius es." Haec mecum Byrrena satis anxia.

VI

(1) At ego curiosus  alioquin, ut primum artis magicae semper optatum nomen
audiui, tantum  a cautela Pamphiles afui, (2)  ut etiam ultro gestirem tali
magisterio  me  uolens  ampla  cum  mercede  tradere et  prorsus  in  ipsum
barathrum saltu concito praecipitare.  (3) Festinus denique et uecors animi
manu eius  uelut catena quadam  memet expedio et "Salue"  propere addito ad
Milonis  hospitium  perniciter  euolo. (4)  Ac  dum  amenti similis  celero
uestigium,  "Age",  inquam  "o  Luci,  euigila  et tecum  esto.  (5)  Habes
exoptatam occasionem, et uoto diutino poteris fabulis miris explere pectus.
(6) Aufer formidines pueriles, comminus cum re ipsa nauiter congredere et a
nexu quidem  uenerio hospitis tuae tempera  et probi Milonis genialem torum
religiosus suspice, uerum enimuero  Photis famula petatur enixe. (7) Nam et
forma scitula  et moribus  ludicra et prorsus argutula  est. Vesperi quoque
cum somno concederes, et  in cubiculum te deduxit comiter et blande lectulo
collocauit et  satis amanter cooperuit et  osculato tuo capite, quam inuita
discederet,  uultu prodidit,  denique saepe retrorsa  respiciens substitit.
(8) Quod  bonum felix  et faustum itaque,  licet salutare non  erit, Photis
illa temptetur.'

VII

(1) Haec mecum ipse  disputans fores Milonis accedo et, quod aiunt, pedibus
in sententiam  meam uado. Nec  tamen domi Milonem uel  uxorem eius offendo,
sed tantum caram meam Photidem: (2) suis parabat isicium fartim concisum et
pulpam frustatim  consectam *ambacupascuae iurulenta] et,  quod naribus iam
inde  ariolabar,  tuccetum  perquam  sapidissimum. (3)  Ipsa  linea  tunica
mundule amicta et russea fasceola praenitente altiuscule sub ipsas papillas
succinctula illud cibarium uasculum  floridis palmulis rotabat in circulum,
et  in  orbis  flexibus  crebra  succutiens  et simul  membra  sua  leniter
inlubricans,  lumbis sensim  uibrantibus,  spinam mobilem  quatiens placide
decenter undabat.  (4) Isto  aspectu defixus obstupui  et mirabundus steti,
steterunt  et membra  quae  iacebant ante.  (5) Et  tandem ad  illam: "Quam
pulchre quamque  festiue", inquam,  "Photis mea, ollulam  istam cum natibus
intorques! (6)  Quam mellitum  pulmentum apparas! Felix  et <certo> certius
beatus, cui permiseris illuc digitum intingere."

(7)  Tunc  illa  lepida alioquin  et  dicacula  puella: "Discede",  inquit,
"miselle,  quam procul  a meo foculo,  discede. Nam  si te uel  modice meus
igniculus afflauerit,  ureris intime nec ullus  extinguet ardorem tuum nisi
ego,  quae  dulce  condiens  et  ollam  et lectulum  suaue  quatere  noui."

VIII

(1) Haec dicens in me respexit et risit. Nec tamen ego prius inde discessi,
quam  diligenter omnem eius  explorassem habitudinem.  (2) Vel quid  ego de
ceteris aio, cum semper  mihi unica cura fuerit caput capillumque sedulo et
puplice prius intueri et  domi postea perfrui (3) sitque iudicii huius apud
me  certa et  statuta  ratio, uel  <quod...> uel  quod praecipua  pars ista
corporis in aperto et  perspicuo posita prima nostris luminibus occurrit et
quod in ceteris membris  floridae uestis hilaris color, hoc in capite nitor
natiuus operatur; (4) denique  pleraeque indolem gratiamque suam probaturae
lacinias omnes exuunt, amicula dimouent, nudam pulchritudiuem suam praebere
se  gestiunt  magis de  cutis  roseo  rubore quam  de  uestis aureo  colore
placiturae. (5)  At uero  -  quod nefas dicere, nec  quod sit ullum huius rei
tam dirum  exemplum!  -  si cuiuslibet  eximiae pulcherrimaeque feminae caput
capillo  spoliaueris et  faciem natiua  specie nudaueris, licet  illa caelo
deiecta, mari edita, fluctibus educata, licet inquam Venus ipsa fuerit, (6)
licet  omni Gratiarum choro  stipata et  toto Cupidinum populo  comitata et
balteo  cincta,  cinnama fraglans  et  balsama  rorans, calua  processerit,
placere non poterit nec  Vulcano suo. 

IX.

(1) Quid cum capillis color gratus
et  nitor splendidus  inlucet et  contra solis  aciem uegetus  fulgurat uel
placidus  renitet (2)  aut in  contrariam gratiam  uariat aspectum  et nunc
aurum coruscans  in lenem mellis deprimitur  umbram, nunc coruina nigredine
caerulos columbarum colli flosculos  aemulatur, (3) uel cum guttis Arabicis
obunctus  et  pectinis  arguti dente  tenui  discriminatus  et pone  uersum
coactus  amatoris  oculis  occurrens  ad  instar  speculi  reddit  imaginem
gratiorem?  (4)  Quid cum  frequenti  subole spissus  cumulat uerticem  uel
prolixa serie porrectus dorsa  permanat? (5) Tanta denique est capillamenti
dignitas, ut quamuis auro ueste gemmis omnique cetero mundo exornata mulier
incedat,  tamen,  nisi  capillum  distinxerit, ornata  non  possit  audire.

(6)  Sed  in mea  Photide  non  operosus sed.  inordinatus ornatus  addebat
gratiam. (7)  Vberes enim crines leniter  remissos et ceruice dependulos ac
dein per colla dispositos sensimque sinuato patagio residentes paulisper ad
finem conglobatos in summum uerticem nodus adstrinxerat.

X

(1) Nec  diutius quiui  tantum cruciatum uoluptatis  eximiae sustinere, sed
pronus  in eam,  qua fine  summum cacumen capillus  ascendit, mellitissimum
illud sauium  impressi. (2)  Tum illa ceruicem  intorsit et ad  me conuersa
limis et morsicantibus oculis: "Heus tu, scolastice", ait, "dulce et amarum
gustulum carpis. Caue ne nimia mellis dulcedine diutinam bilis amaritudinem
contrahas."

(3) "Quid  istic"" inquam,  "est, mea festiuitas,  cum sim paratus  uel uno
sauiolo interim recreatus super  istum ignem porrectus assari" et cum dicto
artius eam  complexus coepi  sauiari. (4) Iamque aemula  libidine in amoris
parilitatem congermanescenti mecum, iam  patentis oris inhalatu cinnameo et
occursantis  linguae  inlisu  nectareo  prona  cupidine  adlibescenti:  (5)
"Pereo", inquam,  "immo iam dudum perii, nisi  tu propitiaris". (6) Ad haec
illa rursum  me deosculato:  "Bono animo esto"  inquit "nam ego  tibi mutua
uoluntate mancipata sum, nec uoluptas nostra differetur ulterius, sed prima
face cubiculum  tuum adero. Abi ergo  ac te compara, tota  enim nocte tecum
fortiter et ex animo proeliabor."

XI

(1) His et talibus  obgannitis sermonibus inter nos discessum est. Commodum
meridies accesserat et mittit mihi Byrrena xeniola porcum opimum et quinque
gallinulas et  uini cadum in aetate pretiosi.  (2) Tunc ego uocata Photide:
"Ecce",  inquam, "Veneris  hortator et  armiger Liber aduenit  ultro. Vinum
istud  hodie  sorbamus  omne, quod  nobis  restinguat  pudoris ignauiam  et
alacrem uigorem libidinis incutiat. (3) Hac enim sitarchia nauigium Veneris
indiget sola, ut in nocte peruigili et oleo lucerna et uino calix abundet."

(4)  Diem  ceterum  lauacro   ac  dein  cenae  dedimus.  nam  Milonis  boni
concinnaticiam mensulam rogatus adcubueram,  quam pote tutus ab uxoris eius
aspectu, Byrrenae monitorum memor, et perinde in eius faciem oculos meos ac
si  in  Auernum  lacum  formidans  deieceram. (5)  Sed  adsidue  respiciens
praeministrantem  Photidem  inibi recreabar  animi,  cum  ecce iam  uespera
lucernam intuens Pamphile: "Quam  largus", inquit, "imber aderit crastino",
et  percontanti  marito, qui  comperisset  istud,  respondit sibi  lucernam
praedicere. (6)  Quod dictum  ipsius Milo risu  secutus: "Grandem", inquit,
"istam lucernam Sibyllam pascimus, quae cuncta caeli negotia et solem ipsum
de specula candelabri contuetur."

XII

(1)  Ad  haec  ego  subiciens:  "Sunt", aio,  "prima  huiusce  diuinationis
experimenta;  (2)  nec  mirum, licet  modicum  istum  igniculum et  manibus
humanis laboratum,  memorem tamen  illius maioris et  caelestis ignis uelut
sui parentis, quid is sit editurus in aetheris uertice, diuino praesagio et
ipsum scire  et nobis enuntiare. (3)  Nam et Corinthi nunc  apud nos passim
Chaldaeus  quidam hospes  miris  totam ciuitatem  responsis turbulentat  et
arcana fatorum  stipibus emerendis  edicit in uulgum, (4)  qui dies copulas
nuptiarum  adfirmet,  qui  fundamenta  moenium perpetuet,  qui  negotiatori
commodus, qui  uiatori celebris,  qui nauigiis oportunus.  (5) Mihi denique
prouentum huius  peregrinationis inquirenti multa respondit  et oppido mira
et satis uaria; nunc  enim gloriam satis floridam, nunc historiam magnam et
incredundam fabulam et libros me futurum."

XIII

(1) Ad  haec renidens  Milo: "Qua", inquit,  "corporis habitudine praeditus
quoue nomine  nuncupatus hic  iste Chaldaeus est?"  "Procerus", inquam, "et
suffusculus, Diophanes nomine." (2)  "Ipse est", ait, "nec ullus alius. Nam
et hic apud nos multa multis similiter effatus non paruas stipes, immo uero
mercedes opimas  iam consecutus  fortunam scaeuam an  saeuam uerius dixerim
miser incidit.

(3)  Nam  die  quadam  cum  frequentis  populi  circulo  conseptus  coronae
circumstantium fata  donaret, Cerdo quidam nomine  negotiator accessit eum,
diem  commodum peregrinationi  cupiens.  (4) Quem  cum electum  destinasset
ille, iam  deposita crumina, iam profusis  nummulis, iam dinumeratis centum
denarium,  quos mercedem  diuinationis auferret,  ecce quidam  de nobilibus
adulescentulus a tergo adrepens eum lacinia prehendit et conuersum amplexus
exosculatur artissime. (5) At  ille ubi primum consauiatus eum iustim se ut
adsidat effecit, [attonitus] et  repentinae uisionis stupore <attonitus> et
praesentis  negotii, quod  gerebat, oblitus  infit ad  eum: (6)  "Quam olim
equidem exoptatus nobis aduenis?".  Respondit ad haec ille alius: "Commodum
uespera oriente. Sed uicissim tu quoque, frater, mihi memora, quem ad modum
exinde,  ut  de  Euboea  insula  festinus  enauigasti,  et  maris  et  uiae
confeceris iter."

XIV

(1)  Ad haec Diophanes  ille Chaldaeus  egregius mente uiduus  necdum suus:
"Hostes",  inquit, "et omnes  inimici nostri  tam diram, immo  uero Vlixeam
peregrinationem incidant.  (2) Nam  et nauis ipsa,  <qua> uehebamur, uariis
turbinibus procellarum quassata, utroque regimine amisso aegre adulterioris
ripae  marginem detrusa  praeceps demersa  est et  nos omnibus  amissis uix
enatauimus.   (3)  Quodcumque   uel  ignotorum  miseratione   uel  amicorum
beniuolentia  contraximus,  id  omne  latrocinalis  inuasit  manus,  quorum
audaciae  repugnans etiam  Arignotus  unicus frater  meus sub  istis oculis
miser  iugulatus  est."  (4)  Haec  eo  adhuc narrante  maesto  Cerdo  ille
negotiator correptis nummulis suis, quos diuinationis mercedi destinauerat,
protinus  aufugit. (5)  Ac  dehinc tunc  demum Diophanes  expergitus sensit
impruden|tiae  suae labem,  cum  etiam nos  omnis circumsecus  adstantes in
clarum cachinnum uideret effusos.

(6) Sed  tibi plane, Luci domine, soli  omnium Chaldaeus ille uera diserit,
sisque felix et iter dexterum porrigas."

XV

(1)  Haec  Milone diutine  sermocinante  tacitus  ingemescebam mihique  non
mediocriter suscensebam,  quod ultro inducta  serie inoportunarum fabularum
partem bonam uesperae eiusque  gratissimum fructum amitterem. (2) Et tandem
denique deuorato pudore ad Milonem aio: "Ferat suam Diophanes ille fortunam
et spolia  populorum rursum conferat mari pariter  ac terrae; (3) mihi uero
fatigationis  hesternae  etiam nunc  saucio  da  ueniam, maturius  concedam
cubitum"; (4)  et cum dicto facesso et  cubiculum meum contendo atque illic
deprehendo epularum dispositiones satis  concinnas. (5) Nam et pueris extra
limen, credo  ut arbitrio nocturni gannitus  ablegarentur, humi quam procul
distratum fuerat et grabattulum meum adstitit mensula cenae totius honestas
reliquias tolerans  (6) et  calices boni iam infuso  latice semipleni solam
temperiem sustinentes et lagoena  iuxta orificio caesim deasceato patescens
facilis hauritu, prorsus gladiatoriae Veneris antecenia.

XVI

(1) Commodum cubueram et ecce Photis mea, iam domina cubitum reddita, laeta
proximat rosa  serta et  rosa soluta in  sinu tuberante. (2)  Ac me pressim
deosculato  et  corollis reuincto  ac  flore persperso  adripit poculum  ac
desuper aqua  calida iniecta  porrigit bibam, (3) idque  modico prius, quam
totum  exsorberem,  clementer  inuadit  ac  relictum  paullulatim  labellis
minuens meque  respiciens sorbillat dulciter. (4)  Sequens et tertium inter
nos  uicissim et  frequens alternat  poculum, cum  ego iam uino  madens nec
animo tantum,  uerum etiam corpore ipso ad  libidinem, inquiens alioquin et
petulans   et  iam   saucius  paulisper,   inguinum  fine   lacinia  remota
inpatient.iam ueneris  Photidi meae monstrans: (5)  "Miserere", inquam, "et
subueni maturius.  Nam, ut uides, proelio,  quod nobis sine fetiali officio
indixeras,  iam proximante  uehementer  intentus, (6)  ubi primam  sagittam
saeui Cupidinis  in ima praecordia mea delapsam  excepi, arcum meum et ipse
uigorate tetendi  et oppido formido, ne  neruus rigoris nimietate rumpatur.
(7) Sed  ut mihi morem plenius gesseris, in  effusum laxa crinem et capillo
fluente undanter ede complexus amabiles."

XVII

(1) Nec  mora, cum omnibus illis  cibariis uasculis raptim remotis laciniis
cunctis  suis  renudata  crinibusque  dissolutis ad  hilarem  lasciuiam  iu
speciem  Veneris,  quae  marinos  fluctus  subit,  pulchre  reformata,  (2)
paulisper  etiam  glabellum  feminal  rosea  palmula  potius  obumbrans  de
industria  quam tegens  uerecundia: (3)  "Proeliare", inquit,  "et fortiter
proeliare, nec  enim tibi cedam nec terga  uortam; comminus in aspectum, si
uir es, derige et  grassare nauiter et occide moriturus. Hodierna pugna non
habet missionem." (4) Haec simul dicens inscenso grabattulo super me sessim
residens ac crebra subsiliens  lubricisque gestibus mobilem spinam quatiens
pendulae Veneris  fructu me  satiauit, usque dum lassis  animis et marcidis
artibus  defatigati  simul  ambo  corruimus inter  mutuos  amplexus  animas
anhelantes. (5) His et  huius modi conluctationibus ad confinia lucis usque
peruigiles  egimus poculis  interdum  lassitudinem refouentes  et libidinem
incitantes  et uoluptatem  integrantes.  Ad cuius  noctis exemplar  similes
adstruximus alias plusculas.

XVIII

(1) Forte quadam die de me magno opere Byrrhena contendit, apud eam cenulae
interessem,  et cum  impendio  excusarem, negauit  ueniam. (2)  Ergo igitur
Photis  erat adeunda  deque nutu  eius consilium uelut  auspicium petendum.
Quae  quamquam inuita,  quod a  se ungue  latius digrederer,  tamen comiter
amatoriae militiae  breuem commeatum  indulsit. (3) Sed  "Heus tu", inquit,
"caue regrediare  cena maturius.  Nam uesana factio  nobilissimorum iuuenum
pacem  publicam  infestat; passim  trucidatos  per  medias plateas  uidebis
iacere,  nec  praesidis  auxilia  longinqua leuare  ciuitatem  tanta  clade
possunt.  (4)  Tibi  uero  fortunae  splendor  insidias,  contemptus  etiam
peregrinationis poterit adferre."

(5)  "Fac sine  cura", inquam,  "sis, Photis  mea. Nam praeter  quod epulis
alienis uoluptates  meas anteferrem, metum etiam  istum tibi demam maturata
regressione.  Nec  tamen  incomitatus  ibo.  Nam  gladiolo  solito  cinctus
altrinsecus ipse salutis meae praesidia gestabo."

Sic paratus cenae me committo.

XIX

(1) Frequens ibi numerus epulonum et utpote apud primatem feminam flos ipse
ciuitatis. <Mens>ae opipares citro et ebore nitentes, lecti aureis uestibus
intecti, ampli calices uariae  quidem gratiae, sed pretiositatis unius. (2)
Hic  uitrum  fabre sigillatum,  ibi  crustallum  inpunctum, argentum  alibi
clarum et  aurum fulgurans et sucinum  mire cauatum et lapides  ut bibas et
quicquid  fieri  non potest  ibi  est. (3)  Diribitores plusculi  splendide
amicti  fercula copiosa  scitule subministrare, pueri  calamistrati pulchre
indusiati gemmas  formatas in  pocula uini uetusti  frequenter offerre. (4)
Iam inlatis luminibus epularis sermo percrebuit, iam risus adfluens et ioci
liberales et cauillus hinc inde.

(5) Tum infit ad me Byrrhena: "Quam commode uersaris in nostra patria? Quod
sciam,  templis et  lauacris  et ceteris  operibus longe  cunctas ciuitates
antecellimus,  utensilium praeterea  pollemus  adfatim. (6)  Certe libertas
otiosa, et negotioso quidem aduenae Romana frequentia, modesto uero hospiti
quies  uillatica:   omni  denique prouinciae  uoluptarii  secessus  sumus."

XX

(1)  Ad haec  ego  subiciens: "Vera  memoras  nec usquam  gentium magis  me
liberum quam hic fuisse  credidi. Sed oppido formido caeeas et ineuitabiles
latebras magicae  disciplinae. (2)  Nam ne mortuorum  quidem sepulchra tuta
dicuntur, sed ex bustis et rogis reliquiae quaedam et cadauerum praesegmina
ad exitiabiles uiuentium fortunas petuntur, (3) et cantatrices anus in ipso
momento   choroagi   funebris   praepeti   celeritate  alienam   sepulturam
anteuortunt."

(4) His  meis addidit alius:  "Immo uero istic nec  uiuentibus quidem ullis
parcitur.  et nescio  qui  simile passus  ore undique  omnifariam deformato
truncatus est."

(5)  Inter  haec  eonuiuium   totum  in  licentiosos  cachinnos  effunditur
omniumque ora  et optutus  in unum quempiam  angulo secubantem conferuntur.
(6) Qui  cunctorum obstinatione  confusus indigna murmurabundus  cum uellet
exsurgere,  (7)  "Immo  mi   Thelyphron",  Byrrhena  inquit,  "et  subsiste
paulisper  et more  tuae  urbanitatis fabulam  illam tuam  remetire,  ut et
filius  meus   iste  Lucius  lepidi  sermonis   tui  perfruatur  comitate."

(8)  At ille:  "Tu  quidem, domina",  ait, "in  officio manes  sanctae tuae
bonitatis,  sed  ferenda  non  est  quorundam  insolentia."  (9)  Sic  ille
commotus.  Sed  instantia  Byrrhenae,  quae eum  adiuratione  suae  salutis
ingratis cogebat effari, perfecit, ut uellet.

XXI

(1)  Ac  sic  aggeratis   in  cumulum  stragulis  et  effultus  in  cubitum
suberectusque  in  torum  porrigit  dexteram  (2)  et  ad  instar  oratorum
conformat  articulum duobusque  infimis  conclusis digitis  ceteros eminens
[porrigens] et infesto pollice clementer subrigens infit Thelyphron:

(3) "Pupillus ego Mileto  profectus ad spectaculum Olympicum cum haec etiam
loca prouinciae  famigerabilis adire cuperem,  (4) Ac dum singula pererrans
tenuato admodum  uiatico paupertati meae fomenta  conquiro, conspicor medio
foro  procelum   quendam  senem.  (5)  Insistebat   lapidem  claraque  uoce
praedicabat, siqui  mortuum seruare uellet, de  pretio liceretur. (6) Et ad
quempiam  praetereuntium:  "Quid hoc",  inquam,  "comperior? Hicine  mortui
solent aufugere?"

(7)  "Tace",  respondit  ille  "nam  oppido  puer et  satis  peregrinus  es
meritoque  ignoras  Thessaliae  te   consistere,  ubi  sagae  mulieres  ora
mortuorum passim demorsicant, eaque  sunt illis artis magicae supplementa."

XXII

(1)  Contra  ego:  "Et  quae,  tu",  inquam,  "dic  sodes,  custodela  ista
feralis?""  (2)  "Iam  primum",  respondit ille,  "perpetem  noctem  eximie
uigilandum est  exertis et inconiuis oculis  semper in cadauer intentis nec
acies usquam  deuertenda, immo ne obliquanda  quidem, quippe cum deterrimae
uersipelles  in quoduis  animal  ore conuerso  latenter adrepant,  ut ipsos
etiam  oculos Solis  et Iustitiae  facile frustrentur;  (3) nam et  aues et
rursum  canes  et  mures,  immo  uero  etiam  muscas  induunt.  Tunc  diris
cantaminibus  somno  custodes  obruunt.  (4) Nec  satis  quisquam  definire
poterit,   quantas   latebras  nequissimae   mulieres   pro  libidine   sua
comminiscuntur. (5)  Nec tamen huius tam  exitiabilis operae merces amplior
quam quaterni  uel seni  ferme offeruntur aurei.  (6) Ehem, et,  quod paene
praeterieram,  siqui non  integrum corpus  mane restituerit,  quidquid inde
decerptum  deminutumque  fuerit,  id  omne de  facie  sua  desecto  sarcire
compellitur."

XXIII

(1)  His  cognitis  animum meum  conmasculo  et  ilico accedens  praeconem:
"Clamare", inquam,  "iam desine. (2) Adest  custos paratus, cedo praemium."

"Mille",  inquit,  "nummum  deponentur tibi.  (3)  Sed  heus iuuenis,  caue
diligenter  principum  ciuitatis  filii  cadauer  a  malis  Harpyiis  probe
custodias."

(4) "Ineptias", inquam, "mihi  narras et nugas meras. uides hominem ferreum
et insomnem,  certe perspicaciorem ipso Lynceo  uel Argo et oculeum totum."

(5)  Vix finieram,  et  ilico me  perducit ad  domum quampiam,  cuius ipsis
foribus obseptis  per quandam breuem posticulam  intro uocat me et conclaue
quoddam obseratis luminibus umbrosum <intrans> demonstrat matronam flebilem
fusca  ueste   contectam,  (6)  quam  propter   adsistens:  "Hic",  inquit,
"auctoratus  ad  custodiam  mariti  tui  fidenter accessit."  (7)  At  illa
crinibus  antependulis  hinc  inde  dimotis  etiam  in  maerore  luculentam
proferens  faciem meque  respectans:  "Vide oro",  inquit, "quam  expergite
munus obeas."

(8)  "Sine   cura  sis",   inquam,  "modo  corollarium   idoneum  compara."

XXIV

Sic placito  consurrexit et ad  aliud me cubiculum iuducit.  (2) Ibi corpus
splendentibus linteis coopertum  introductis quibusdam septem testibus manu
reuelat  et  diutine  insuper  fleto obtestata  fidem  praesentium  singula
demonstrat anxie,  uerba concepta de industria  quodam tabulis praenotante.
(3)  "Ecce",  inquit,  "nasus   integer,  incolumes  oculi,  saluae  aures,
inlibatae  labiae,  mentum  solidum.   Vos  in  hanc  rem,  boni  Quirites,
testimonium perhibetote", et cum  dicto consignatis illis tabulis facessit.

(4)  At ego:  "Iube", inquam,  "domina, cuncta,  quae sunt  usui necessaria
nobis  exhiberi."  (5)  "At quae",  inquit,  "ista  sunt?" "Lucerna",  aio,
"praegrandis et oleum ad  lucem luci sufficiens et calida cum oenophoris et
calice cenarumque reliquiis discus ornatus."

(6) Tunc illa capite  quassanti: "Abi", inquit, "fatue, qui in domo funesta
cenas et partes requiris,  in qua totiugis iam diebus ne fumus quidem uisus
est ullus. (7) An istic comisatum te uenisse credis? Quin sumis potius loco
congruentes luctus et lacrimas?"  (8) Haec simul dicens respexit ancillulam
et:  "Myrrhine",  inquit, "lucernam  et  oleum trade  confestim et  iucluso
custode cubiculo protinus facesse."

XXV

(1) Sic  desolatus ad cadaueris solacium  perfrictis oculis et obarmatis ad
uigilias animum meum permulcebam cantationibus, (2) cum ecce crepusculum et
nox prouecta et nox  altior et dein concubia altiora et iam nox intempesta.
(3)  Mihique  oppido formido  cumulatior  quidem,  cum repente  introrepens
mustela  contra  me  constitit optutumque  acerrimum  in  me destituit,  ut
tantillula  animalis  prae  nimia sui  fiducia  mihi  turbarit animum.  (4)
Denique sic  ad illam: "Quin abis", inquam,  "inpurata bestia, teque ac tui
similes musculos  recondis, antequam  nostri uim  praesentariam experiaris?
Quin abis?".

(5) Terga uortit et cubiculo protinus exterminatur. Nec mora, cum me somnus
profundus in  imum barathrum repente demergit,  ut ne deus quidem Delphicus
ipse facile discerneret duobus  nobis iacentibus, quis esset magis mortuus.
(6)   Sic  inanimis  et   indigens  alio   custode  paene  ibi   non  eram.

XXVI

(1) Commodum  noctis indutias  cantus perstrepebat cristatae  cohortis. (2)
Tandem  expergitus et  nimio pauore  perterritus cadauer accurro  et admoto
lumine reuelataque eius facie rimabar singula, quae cuncta conuenerant: (3)
ecce uxor misella flens  cum hesternis testibus introrumpit anxia et statim
corpori  superruens  multumque  ac  diu  deosculata  sub  arbitrio  luminis
recognoscit  omnia,  et conuersa  Philodespotum  requirit  actorem. (4)  Ei
praecipit,  bono custodi  redderet  sine mora  praemium, et  oblato statim:
"Summas",  inquit, "tibi,  iuuenis, gratias  agimus et hercules  ob sedulum
istud   ministerium   inter   ceteros   familiares   dehinc   numerabimus."

(5)  Ad  haec  ego  insperato  lucro  diffusus  in  gaudium  et  in  aureos
refulgentes, quos identidem manu mea uentilabam, attonitus: "Immo", inquam,
"domina,  de   famulis  tuis  unum  putato,   et  quotiens  operam  nostram
desiderabis, fidenter impera."

(6)  Vix  effatum  me  statim  familiares omen  nefarium  exsecrati  raptis
cuiusque modi  telis insecuntur; (7) pugnis  ille malas offendere, scapulas
alius  cubitis inpingere,  palmis infestis  hic latera  suffodere, calcibus
insultare, capillos distrahere, uestem discindere. (8) Sic in modum superbi
iuuenis  Aoni  uel  Musici uatis  Piplei  laceratus  atque discerptus  domo
proturbor.

XXVII

(1)  Ac dum  in  proxima platea  refouens animum  infausti  atque inprouidi
sermonis mei sero reminiscor  dignumque me pluribus etiam uerberibus fuisse
merito  consentio,   (2)  ecce  iam  ultimum   defletus  atque  conclamatus
processerat  mortuus  rituque patrio,  utpote  unus  de optimatibus,  pompa
funeris publici  ductabatur per forum. (3)  Occurrit atratus quidam maestus
in lacrimis  genialem canitiem reuellens senex  et manibus ambabus inuadens
torum  uoce contenta  quidem, sed  adsiduis singultibus impedita:  (4) "Per
fidem  uestram", inquit,  "Quirites,  per pietatem  puplicam perempto  ciui
subsistite  et  extremum facinus  in  nefariam  scelestamque istam  feminam
seueriter uindicate.  (5) Haec  enim nec ullus  alius miserum adulescentem,
sororis  meae  filium,  in  adulteri  gratiam et  ob  praedam  horeditariam
exctinxit ueneno."

(6)  Sic  ille senior  lamentabiles  questus  singulis instrepebat  saeuire
uulgus interdum et facti uerisimilitudine ad criminis credulitatem impelli.
(7)  Conclamant  ignem,  requirunt   saxa,  paruulos  ad  exitium  mulieris
hortantur.  Emeditatis ad  haec illa  fletibus quamque  sanctissime poterat
adiurans cuncta numina tantum scelus abnuebat.

XXVIII

(1) Ergo  igitur senex  ille: "Veritatis arbitrium  in diuinam prouidentiam
reponamus. Zatchlas adest Aegyptius propheta primarius, qui mecum iam dudum
grandi  praemio pepigit  reducere paulisper  ab inferis  spiritum corpusque
istud  postliminio  mortis  animare", (2)  et  eum  dicto iuuenem  quempiam
linteis  amiculis  iniectum pedesque  palmeis  baseis  inductum et  adusque
deraso capite  producit in medium. (3) Huius  diu manus deosculatus et ipsa
genua  contingens:  "Miserere",  ait,  "sacerdos,  miserere  per  caelestia
sidera, per  inferna numina, per naturalia  elementa, per nocturna silentia
et adyta Coptica et  per incrementa Nilotica et arcana Memphitica et sistra
Phariaca. (4) Da breuem solis usuram et in aeternum conditis oculis modicam
lucem  infunde.  (5)  Non  obnitimur  <necessitati>  nec  terrae  rem  suam
denegamus,  sed  ad ultionis  solacium  exiguum  uitae spatium  deprecamur.

(6)  Propheta sic  propitiatus herbulam  quampiam ob  os corporis  et aliam
pectori eius  imponit. (7) Tunc orientem  obuersus incrementa solis augusti
tacitus  imprecatus   uenerabilis  scaenae  facie   studia  praesentium  ad
miraculum tantum certatim adrexit.

XXIX

(1)  Immitto me  turbae  socium et  pone ipsum  lectulum  editiorem quendam
lapidem insistens cuncta curiosis  oculis arbitrabar. (2) Iam tumore pectus
extolli, iam salebris uena pulsari, iam spiritu corpus impleri: et adsurgit
cadauer et profatur adulescens:  (3) "Quid, oro, me post Lethaea pocula iam
Stygiis paludibus innatantem ad momentariae uitae reducitis officia? Desine
iam, precor, desine ac me in meam quietem permitte."

(4)  Haec audita uox  de corpore,  sed aliquanto propheta  commotior: "Quin
refers", ait, "populo singula tuaeque mortis illuminas arcana? An non putas
deuotionibus meis posse Diras  inuocari, posse tibi membra lassa torqueri?"

(5) Suscipit  ille de lectulo et imo cum  gemitu populum sic adorat: "Malis
nouae  nuptae peremptus  artibus  et addictus  noxio poculo  torum tepentem
adultero mancipaui."

(6)  Tunc  uxor  egregia  capit  praesentem  audaciam  et  mente  sacrilega
coarguenti marito  resistens altercat. Populus  aestuat, diuersa tendentes,
hi pessimam  feminam uiuentem  statim cum corpore  mariti sepeliendam, alii
mendacio cadaueris fidem non habendam.

XXX

(1) Sed hanc cunctationem  sequens adulescentis sermo distinxit; nam rursus
altius  ingemescens:  "Dabo",  inquit,  "dabo uobis  intemeratae  ueritatis
documenta  perlucida et  quod  prorsus alius  nemo cogno<rit  uel o>minarit
indicabo". (2) Tunc digito me demonstrans: "Nam cum corporis mei custos hic
sagacissimus exertam  mihi teneret uigiliam, cantatrices  anus exuuiis meis
inminentes atque  ob id  reformatae frustra saepius  cum industriam sedulam
eius  fallere nequiuissent,  (3)  postremum iniecta  somni nebula  eoque in
profundam  quietem sepulto  me nomine  ciere non  prius desierunt  quam dum
hebetes artus et membra  frigida pigris conatibus ad artis magicae nituntur
obsequia. (4) <At> hic utpote uiuus quidem, sed tantum sopore mortuus, quod
eodem mecum  uocabulo nuncupatur, ad suum nomen  ignarus exsurgit (5) et in
exanimis  umbrae  modum   ultroneus  gradiens,  quamquam  foribus  cubiculi
diligenter  obclusis,  per  quoddam foramen  prosectis  naso  prius ac  mox
auribus  uicariam pro  me lanienam  sustinuit. (6) Vtque  fallaciae reliqua
conuenirent,  ceram  in  modum  prosectarum formatam  aurium  ei  adplicant
examussim  nasoque ipsius  similem  comparant. Et  nunc adsistit  miser hic
praemium non industriae, sed debilitationis consecutus."

(7) His  dictis perterritus  temptare formam adgredior.  Iniecta manu nasum
prehendo: sequitur;  aures pertracto: deruunt. (8)  Ac dum directis digitis
et  detortis nutibus  praesentium denotor,  dum risus ebullit,  inter pedes
circumstantium frigido sudore defluens euado. (9) Nec postea debilis ac sic
ridiculus  Lari me  patrio reddere  potui, sed  capillis hinc  inde laterum
deiectis  aurium uulnera  celaui, nasi  uero dedecus linteolo  isto pressim
adglutinato decenter obtexi.

XXXI

(1)  Cum  primum Thelyphron  hanc  fabulam posuit,  conpotores uino  madidi
rursum cachinnum integrant. Dumque bibere solita Risui postulant, sic ad me
Byrrhena:

(2)  "Sollemnis", inquit,  "dies  a primis  cunabulis huius  urbis conditus
crastinus aduenit,  quo die  soli mortalium sanctissimum  deum Risum hilaro
atque  gaudiali  ritu  propitiamus.  Hunc  tua  praesentia  nobis  efficies
gratiorem. (3) Atque utinam  aliquid de proprio lepore laetificum honorando
deo   comminiscaris,   quo   magis   pleniusque  tanto   numini   litemus."

"Bene", inquam,  "et fiet, ut iubes.  Et uellem hercules materiam repperire
aliquam, quam  deus tantus affluenter indueret  (4) Post haec monitu famuli
mei, qui noctis admonebat,  iam et ipse crapula distentus, protinus exsurgo
et  appellata  propere  Byrrena  titubante  uestigio  domuitionem  capesso.

XXXII

(1) Sed  cum primam plateam uadimus,  uento repentino lumen, quo nitebamur,
extinguitur,  ut  uix inprouidae  noctis  caligine  liberati digitis  pedum
detunsis  ob lapides  hospitium defessi  rediremus. (2) Dumque  iam iunctim
proximamus, ecce  tres quidam uegetes et  uastulis corporibus fores nostras
ex  summis  uiribus  inruentes ac  ne  praesentia  quidem nostra  tantillum
conterriti, (3)  sed magis cum aemulatione  uirium crebrius insultantes, ut
nobis ac  mihi potissimum  non immerito latrones esse  et quidem saeuissimi
uiderentur.  (4) Statim denique  gladium, quem  ueste mea contectum  ad hos
usus extuleram,  sinu liberatum adripio. (5)  Nec cunctatus medios latrones
inuolo ac singulis, ut  quemque conluctantem offenderam, altissime demergo,
(6)  quoad  tandem  ante  ipsa uestigia  mea  uastis  et crebris  perforati
uulneribus spiritus efflauerint. (7) Sic proeliatus, iam tumultu eo Photide
suscitata,  patefactis aedibus  anhelans  et sudore  perlutus inrepo  meque
statim  utpote pugna  trium latronum  in uicem Geryoneae  caedis fatigatum,
lecto simul et somno tradidi.


                               LIBER TERTIUS



I

(1)  Commodum  poenicantibus phaleris  Aurora  roseum  quatiens  lacertum
caelum inequitabat,  et me  securae quieti reuulsum nox  diei reddidit. (2)
Aestus  inuadit   animum  uespertini  recordatione  facinoris;  complicitis
denique  pedilbus ac  palmulis in  alternas digitorum  uicissitudines super
genua conesis  sic grabattum  cossim insidens ubertim flebam,  iam forum et
iudicia, iam  sententiam, ipsum  denique carnificem imaginabundus.  (3) "An
mihi  quisquam tam  mitis tamque  beniuolus iudex  obtinget, qui  me trinae
caedis  cruore  perlitum  et   tot  ciuium  sanguine  delibutum  innocentem
pronuntiare  poterit? (4)  Hanc illam  mihi gloriosam  peregrinationem fore
Chaldaeus Diophanes obstinate praedicabat."

(5)  Haec identidem  mecum replicans  fortunas meas heiulabam.  Quati fores
interdum et  frequenti clamore ianuae  nostrae perstrepi; 

II.

(1) nec mora,
cum magna inruptione patefactis aedibus magistratibus eorumque ministris et
turbae  miscellaneae  cuncta  completa  statimque  lictores  duo  de  iussu
magistratuum immissa manu trahere  me sane non renitentem occipiunt. (2) Ac
dum primum  angiportum insistimus, statim ciuitas  omnis in publicum effusa
mira densitate  nos insequitur. (3)  Et quamquam capite in  terram, immo ad
ipsos inferos  iam deiecto  maestus incederem, obliquato  tamen aspectu rem
admirationis   maximae  conspicio:   (4)   nam  inter   tot  milia   populi
circumfluentis nemo prorsum, qui  non risu dirumperetur, aderat. (5) Tandem
pererratis plateis omnibus et  in modum eorum, quibus lustralibus piamentis
minas portentorum  hostiis circumforaneis  expiant, circumductus angulatim,
forum eiusque tribunal adstituor. (6) Iamque sublimo suggestu magistratibus
residentibus,  iam  praecone  publico  silentium clamante,  repente  cuncti
consona uoce  flagitant, propter coetus multitudinem,  quae pressurae nimia
densitate periclitaretur, iudicium tantum theatro redderetur. (7) Nec mora,
cum passim  populus procurrens caueae conseptum  mira celeritate conpleuit;
(8)  aditus  etiam et  tectum  omne fartim  stipauerant, plerique  columnis
implexi,  alii  statuis  dependuli,  nonnulli per  fenestras  et  lacunaria
semiconspicui,   miro   tamen  omnes   studio   uisendi  pericula   salutis
neclegebant.  (9) Tunc  me  per proscaenium  medium uelut  quandam uictimam
publica    ministeria    producunt    et    orchestrae   mediae    sistunt.

III

(1)  Sic  rursum  praeconis amplo  boatu  citatus  accusator quidam  senior
exsurgit  et ad dicendi  spatium uasculo  quoidam in uicem  coli graciliter
fistulato ac per hoc guttatim defluo infusa aqua populum sic adorat:

(2)  "Neque parua res  ac praecipue  pacem ciuitatis cunctae  respiciens et
exemplo serio  profutura tractatur,  Quirites sanctissimi. (3)  Quare magis
congruit  sedulo  singulos  atque   uniuersos  uos  pro  dignitate  publica
prouidere,  ne  nefarius  homicida  tot  caedium  lanienam,  quam  cruenter
exercuit,  inpune commisserit.  (4)  Nec me  putetis priuatis  simultatibus
instinctum odio proprio saeuire.  Sum namque nocturnae custodiae praefectus
nec in hodiernum credo  quemquam peruigilem diligentiam meam culpare posse.
(5) Rem  denique ipsam et quae nocte gesta sunt  cum fide proferam. Nam cum
fere iam  tertia uigilia  scrupulosa diligentia cunctae  ciuitatis ostiatim
singula considerans  circumirem, (6) conspicio  istum crudelissimum iuuenem
mucrone  destricto passim  caedibus operantem  iamque tris  numero saeuitia
eius  interemptos ante  pedes ipsius  spirantes adhuc, corporibus  in multo
sanguine palpitantes. (7) Et ipse quidem conscientia tanti facinoris merito
permotus statim  profugit et in domum  quandam praesidio tenebrarum elapsus
perpetem noctem  delituit. (8)  Sed prouidentia deum,  quae nihil impunitum
nocentibus  permittit, priusquam  iste clandestinis  itineribus elaberetur,
mane  praestolatus ad  grauissimum  iudicii uestri  sacramentum eum  curaui
perducere.  (9)  Habetis  itaque reum  tot  caedibus  impiatum, reum  coram
deprensum,  reum peregrinum.  Constanter  itaque in  hominem alienum  ferte
sententias  de   eo  crimine,   quod  etiam  in   uestrum  ciuem  seueriter
uindicaretis."

IV

(1) Sic profatus accusator  acerrimus immanem uocem repressit. Ac me statim
praeco, si quid ad ea respondere uellem, iubebat incipere. (2) At ego nihil
tunc  temporis amplius  quam  flere poteram,  non tam  hercules truculentam
accusationem  intuens quam  meam  miseram conscientiam.  Sed tanden  oborta
diuinitus audacia sic ad illa:

(3) "Nec  ipse ignoro,  quam sit arduum trinis  ciuium corporibus expositis
eum, qui caedis arguatur, quamuis uera dicat et de facto confiteatur ultro,
(4)  tamen tantae multitudini,  quod sit  innocens, persuadere. (5)  Set si
paulisper audientiam publicam mihi  tribuerit humanitas, facile uos edocebo
me discrimen capitis non  meo merito, sed rationabilis indignationis euentu
fortuito tantam criminis inuidiam frustra sustinere.

V

(1) Nam cum a cena me serius aliquanto reciperem, potulentus alioquin, quod
plane  uerum crimen  meum non  diffitebor, ante  ipsas fores hospitii   -  ad
bonum  autem  Milonem ciuem  uestrum  deuorto, (2) uideo quosdam  saeuissimos
latrones  aditum temptantes  et domus  ianuas cardinibus  obtortis euellere
gestientes  claustrisque   omnibus,  quae   accuratissime  adfixa  fuerant,
uiolenter euulsis secum iam de inhabitantium exitio deliberantes. (3) Vunus
denique  et manu  promptior  et corpore  uastior his  adfatibus  et ceteros
incitabat:  (4)  "Heus  pueri, quam  maribus  animis  et uiribus  alacribus
dormientes adgrediamur.  Omnis cunctatio ignauia omnis  facessat e pectore:
stricto mucrone  per totam  domum caedes ambulet. (5)  Qui sopitus iacebit,
trucidetur; qui  repugnare temptauerit,  feriatur. Sic salui  recedemus, si
saluum  in  domo  neminem reliquerimus  "  (6)  Fateor, Quirites,  extremos
latrones   -  boni  ciuis  officium arbitratus,  simul et  eximie  metuens et
hospitibus meis et mihi   -  (7) gladiolo, qui me propter huius modi pericula
comitabatur, armatus fugare atque proterrere eos adgressus sum. (8) At illi
barbari  prorsus  et  immanes  homines neque  fugam  capessunt  et, cum  me
uiderent in ferro, tamen audaciter resistunt.

VI

(1)  Dirigitur proeliaris  acies.  Ipse denique  dux et  signifer ceterorum
ualidis  me uiribus  adgressus ilico  manibus ambabus  capillo adreptum  ac
retro reflexum effligere lapide gestit. (2) Quem dum sibi porrigi flagitat,
certa  manu  percussum  feliciter  prosterno.  Ac mox  alium  pedibus  meis
mordicus  inhaerentem  per  scapulas  ictu temperato  tertiumque  inprouide
occurrentem pectore offenso peremo. (3) Sic pace uindicata domoque hospitum
ac  salute  communi protecta  non  tam  impunem me  uerum etiam  laudabilem
publice credebam  fore, qui  ne tantillo quidem  umquam crimine postulatus,
sed  probe   spectatus  apud  meos  semper   innocentiam  commodis  cunctis
antetuleram.  (4)  Nec possum  repperire  cur iustae  ultionis, qua  contra
latrones  deterrimos commotus  sum, nunc  istum reatum sustineam, (5) cum nemo
possit  monstrare uel  proprias  inter nos  inimicitias praecessisse  ac ne
omnino  mihi notos  illos  latrones usquam  fuisse; uel  certe  ulla praeda
monstretur,   cuius   cupidine   tantum   flagitium   credatur   admissum."

VII

(1) Haec  profatus rursum  lacrimis obortis porrectisque  in preces manibus
per publicam  misericordiam, per pignorum caritatem  maestus tunc hos, tunc
illos deprecabar. (2) Cumque  iam humanitate commotos, misericordia fletuum
adfectos omnis satis crederem,  Solis et Iustitiae testatus oculos casumque
praesentem  meum commendans  deum  prouidentiae, (3)  paulo altius  aspectu
relato conspicio  prorsus totum  populum  -  risu  cachinnabili diffluebant  - 
nec  secus  illum  bonum  hospitem parentemque  meum  Milonem  risu  maximo
dissolutum.  (4)  At  tunc  sic  tacitus  mecum: "En  fides",  inquam,  "en
conscientia; ego quidem pro hospitis salute et homicida sum et reus capitis
inducor,  at  ille  non   contentus,  quod  mihi  nec  adsistendi  solacium
perhibuit, insuper exitium meum cachinnat."

VIII

(1)  Inter haec quaedam  mulier per  medium theatrum lacrimosa  et flebilis
atra  ueste contecta paruulum  quendam sinu  tolerans decurrit ac  pons eam
anus  alia  pannis  horridis   obsita  paribusque  maesta  fletibus,  ramos
oleagineos  utraeque   quatientes,  (2)  quae   circumfusae  lectulum,  quo
peremptorum  cadauera  contecta  fuerant,  plangore sublato  se  lugubriter
eiulantes: (3)  "Per publicam misericordiam, per  commune ius humanitatis",
aiunt,  "miseremini  indigne   caesorum  iuuenum  nostraeque  uiduitati  ac
solitudini  de uindicta solacium  date. (4)  Certe paruuli huius  in primis
annis destituti  fortunis succurrite et de  latronis huius sanguine legibus
uestris et disciplinae publicae litate."

(5) Post  haec magistratus, qui  natu maior, adsurgit et  ad populum talia:
"De  scelere quidem, quod  serio uindicandum  est, nec ipse,  qui commisit,
potest diffiteri;  sed una tantum subsiciua  sollicitudo nobis relicta est,
ut ceteros socios tanti  facinoris requiramus. (6) Nec enim ueri simile ost
hominem  solitarium tres  tam ualidos  euitasse iuuenes.  Prohinc tormentis
ueritas eruenda.  (7) Nam et qui comitabatur  eum puer clanculo profugit et
res ad hoc deducta est, ut per quaestionem sceleris sui participes indicet,
ut tam dirae factionis funditus formido perematur."

IX

(1) Nec  mora, cum ritu Graeciensi ignis et  rota, cum omne flagrorum genus
inferuntur.  (2)  Augetur  oppido,  immo duplicatur  mihi  maestitia,  quod
integro saltim  mori non licuerit. (3) Sed  anus illa, quae fletibus cuncta
turbauerat: "Prius",  inquit, "optimi ciues, quam  latronem istum miserorum
pignorum meorum  peremptorem cruci adfigatis,  permittite corpora necatorum
reuelari, (4)  ut et formae simul  et aetatis contemplatione magis magisque
ad   iustam   indignationem   arrecti   pro  modo   facinoris   saeuiatis."

(5)  His dictis adplauditur  et ilico  me magistratus ipsum  iubet corpora,
quae lectulo  fuerant posita, mea manu detegere.  (6) Reluctantem me ac diu
rennuentem  praecedens facinus  instaurare  noua ostensione  lictores iussu
magistratuum quam  instantissime compellunt, manum denique  ipsam e regione
lateris  trudentes  in  exitium suum  super  ipsa  cadauera porrigunt.  (7)
Euictus  tandem necessitate  succumbo  et, ingratis  licet, abrepto  pallio
retexi corpora.  Dii boni, quae facies  rei? Quod monstrum? Quae fortunarum
mearum repentina  mutatio? (8) Quamquam enim  iam in peculio Proserpinae et
Orci familia  numeratus, subito  in contrariam faciem  obstupefactus haesi,
nec possum nouae illius  imaginis rationem idoneis uerbis expedire. (9) Nam
cadauera illa iugulatorum hominum  erant tres utres inflati uariisque secti
foraminibus et, ut uespertinum proelium meum recordabar, his locis hiantes,
quibus latrones illos uulneraueram

X

(1) Tunc  ille quorundam astu paulisper  cohibitus risus libere iam exarsit
in  plebem.  Hi gaudii  nimietate  graculari, illi  dolorem uentris  manuum
compressione sedare.  Et certe laetitia delibuti  meque respectantes cuncti
theatro facessunt. (2) At  ego ut primum illam laciniam prenderam, fixus in
lapidem steti  gelidus nihil secus quam una  de ceteris theatri statuis uel
columnis. (3)  Nec prius ab inferis  emersi, quam Milon  hospes accessit et
iniecta  manu   me  renitentem  lacrimisque   rursum  promicantibus  crebra

singultientem   clementi   uiolentia   secum   adtraxit,  (4)   et   obseruatis
uiae   solitudinibus  per  quosdam  amfractus  domum suam  perduxit,
maestumque me  atque etiam tunc trepidum  uariis solatur affatibus. (5) Nec
tamen indignationem iniuriae, quae inhaeserat altius meo pectori, ullo modo
permulcere quiuit.

XI

(1)  Ecce ilico etiam  ipsi magistratus  cum suis insignibus  domum nostram
ingressi talibus  me monitis delenire gestiunt:  "Neque tuae dignitatis uel
etiam prosapiae  tuorum ignari sumus, Luci  domine; nam et prouinciam totam
inclitae  uestrae familiae  nobilitas conplectitur.  (2) Ac ne  istud, quod
uehementer ingemescis, contumeliae causa  perpessus es. Omnem itaque de tuo
pectore praesentem  tristitudinem mitte  et angorem animi  depelle. (3) Nam
lusus  iste,  quem  publice  gratissimo  deo Risui  per  annua  reuerticula
sollemniter celebramus,  semper commenti nouitate florescit.  (4) Iste deus
auctorem et  actorem suum  propitius ubique comitabitur  amanter nec umquam
patietur, ut  ex animo  doleas, sed frontem tuam  serena uenustate laetabit
adsidue.  (5)  At  tibi  ciuitas omnis  pro  ista  gratia honores  egregios
obtulit; nam  et patronum scripsit et ut in  aere stet imago tua decreuit."

(6)  Ad   haec  dicta   sermonis  uicem  refero:   "Tibi  quidem",  inquam,
"splendidissima et  unica Thessaliae ciuitas, honorum  talium parem gratiam
memini, uerum  statuas et  imagines dignioribus meique  maioribus reseruare
suadeo."

XII

(1) Sic  pudenter allocutus  et paulisper hilaro  uultu renidens quantumque
poteram laetiorem me refingens comiter abeuntes magistratus appello. (2) Et
ecce quidam  intro currens famulus: "Rogat  te", ait, "tua parens Byrrrhena
et conuiuii, cui te  sero desponderas, iam adpropinquantis admonet." (3) Ad
haec ego  formidans et procul  perhorrescens etiam ipsam  domum eius: "Quam
uellem",  inquam, "parens,  iussis tuis  obsequium commodare, si  per fidem
liceret  id   facere.  (4)  Hospes  enim   meus  Milon  per  hodierni  diei
praesentissimum numen adiurans effecit, ut eius hodiernae cenae pignerarer,
nec  ipse  discedit  nec me  digredi  patitur.  Prohinc epulare  uadimonium
differamus."

(5) Haec  adhuc me loquente manu  firmiter iniecta Milon iussis balnearibus
adsequi producit ad lauacrum proximum. At ego uitans oculos omnium et, quem
ipse  fabricaueram,  risum   obuiorum  declinans  lateri  eius  adambulabam
obtectus. (6)  Nec qui lauerim, qui  terserim, qui domum rursum reuerterim,
prae rubore memini; sic omnium oculis, nutibus ac denique manibus denotatus
inpos animi stupebam.

XIII

(1)  Raptim  denique  paupertina  Milonis  cenula  perfunctus,  causatusque
capitis acrem dolorem, quem  mihi lacrimarum adsiduitas incusserat, concedo
cubitum  uenia  facile  tributa  et abiectus  in  lectulo  meo, quae  gesta
fuerant, singula  maestus recordabar,  (2) quoad tandem  Photis mea dominae
suae cubitu  procurato sui  longe dissimilis aduenit; non  enin laeta facie
nec   sermone   dicaculo,  sed   uultuosam   frontem  rugis   insurgentibus
adseuerabat.  (3)  Cunctanter ac  timide  denique  sermone prolato:  "Ego",
inquit, "ipsa, confiteor ultro,  ego <origo> tibi huius molestiae fui", (4)
et cum  dicto lorum  quempiam sinu suo depromit  mihique porrigens: "Cape",
inquit, "oro  te, et <de> perfida muliere  uindictam, immo uero licet maius
quoduis supplicium sume. (5)  Nec tamen me putes, oro, sponte angorem istum
tibi  concinnasse.  Dii  mihi  melius,  quam  ut mei  causa  uel  tantillum
scrupulum  patiare. (6)  Ac si  quid aduersi  tuum caput respicit,  id omne
protinus meo luatur sanguine. sed quod alterius rei causa facere iussa sum,
mala quadam mea sorte in tuam reccidit iniuriam."

XIV

(1)  Tunc   ego  familiaris   curiositatis  admonitus  factique   o  causam
delitiscentem  nudari  gestiens suscipio:  (2)  "0mnium quidem  nequissimus
audacissimusque lorus  iste, quem  tibi uerberandae destinasti,  prius a me
concisus  atque  laceratus interibit  ipse,  quam  tuam plumeam  lacteamque
contingat cutem. (3) Sed  mihi cum fide memora: quod tuum factum <fortunae>
scaeuitas  consecuta  in  meum conuertit  exitium?  Adiuro  enim tuum  mihi
carissimum caput nulli me  prorsus ac ne tibi quidem ipsi adseueranti posse
credere,  quod  tu  quicquam  in  meam  cogitaueris  perniciem.  (4)  Porro
meditatus  innoxios casus  incertus  uel etiam  aduersus culpae  non potest
addicere."

(5) Cum  isto fine sermonis oculos  Fotidis meae udos ac  tremulos et prona
libidine  marcidos  iamiamque  semiadopertulos  adnixis  et  sorbillantibus
sauiis sitienter hauriebam.

XV

(1)  Sic  illa  laetitia  recreata:  "Patere", inquit,  "oro,  prius  fores
cubiculi  diligenter  obcludam,   ne  sermonis  elapsi  profana  petulantia
committam grande  flagitium", (2) et cum  dicto pessulis iniectis et uncino
firmiter  immisso sic ad  me reuersa  colloque meo manibus  ambabus inplexa
uoce tenui et admodum minuta: (3) "Paueo", inquit, "et formido solide domus
huius  operta detegere  et arcana  dominae meae  reuelare secreta.  (4) Sed
melius  de  te doctrinaque  tua  praesumo, qui  praeter generosam  natalium
dignitatem,  praeter sublime  ingenium  sacris pluribus  initiatus profecto
nosti  sanctam  silentii  fidem.  (5)  Quaecumque  itaque  commisero  huius
religiosi  pectoris tui  penetralibus, semper  haec intra  conseptum clausa
custodias, oro, et  simplicitatem relationis meae tenacitate taciturnitatis
tuae remunerare.  (6) Nam me, quae  sola mortalium noui, amor  is, quo tibi
teneor, indicare  compellit. Iam  scies omnem domus nostra  statum, (7) iam
scies erae meae miranda  secreta, quibus obaudiunt manes, turbantur sidera,
coguntur  numina,  seruiunt  elementa. (8)  Nec  umquam  magis artis  huius
uiolentia  nititur, quam  cum scitulae  formulae iuuenem  quempiam libenter
aspexit, quod quidem ei solet crebriter euenire.

XVI

(1)  Nunc  etiam  adulescentem  quendam Boeotium  summe  decorum  efflictim
deperit totasque  artis manus, machinas omnes  ardenter exercet. (2) Audiui
uesperi,  meis his,  inquam, auribus  audiui, quod  non celerius  sol caelo
ruisset noctique  ad exercendas inlecebras magiae  maturius cessisset, ipsi
soli nubilam caliginem et perpetuas tenebras comminantem. (3) Hunc iuuenem,
cum  e  balneis  rediret ipsa,  tonstrinae  residentem  hesterna die  forte
conspexit  ac  me  capillos  eius, qui  iam  caede  cultrorum desecti  humi
iacebant,  clanculo  praecepit  auferre.   (4)  Quos  me  sedulo  furtimque
colligentem   tonsor  inuenit   et   quod  alioquin   publicitus  maleficae
disciplinae  perinfames sumus,  adreptam  inclementer increpat:  (5) "Tune,
ultima, non  cessas subinde  lectorum iuuenum capillamenta  surripere? Quod
scelus nisi  tandem desines,  magistratibus te constanter  obiciam." (6) Et
uerbum  facto secutus  immissa manu  scrutatus e  mediis papillis  meis iam
capillos  absconditos  iratus  abripit.  (7)  Quo  gesto  grauiter  adfecta
mecumque reputans dominae meae mores, quod huius modi repulsa satis acriter
commoueri  meque  uerberare saeuissime  consueuit,  iam  de fuga  consilium
tenebam,   sed    istud   quidem   tui    contemplatione   abieci   statim.

XVII

(1) Verum  cum tristis inde discederem,  ne prorsus uacuis manibus redirem,
conspicor quendam forficulis adtondentem caprinos utres; (2) quos cum probe
constrictos  inflatosque et  iam  pendentis cernerem,  capillos eorum  humi
iacentes flauos ac per  hoc illi Boeotio iuueni consimiles plusculos aufero
eosque  dominae meae  dissimulata  ueritate trado.  (3) Sic  noctis initio,
priusquam  cena  te  reciperes,   Pamphile  mea  lam  uecors  animi  tectum
scandulare conscendit,  quod altrinsecus aedium  patore perflabili nudatum,
ad omnes,  orientales ceterosque  <plerosque> aspectus peruium,  maxime his
artibus  suis  commodatum  secreto  colit.  (4)  Priusque  apparatu  solito
instruit feralem  officinam, omne genus aromatis  et ignorabiliter lamminis
litteratis   et  infelicium   nauium  durantibus  damnis   <repletam>,  (5)
defletorum, sepultorum  etiam, cadauerum expositis  multis admodum membris;
hic  nares et  digiti, illic  carnosi claui pendentium,  alibi trucidatorum
seruatus cruor et extorta  dentibus ferarum trunca caluaria. 

XVIII.

(1) Tunc
decantatis spirantibus  fibris litat uario latice,  nunc rore fontano, nunc
lacte uaccino,  nunc melle montano, libat et  mulsa. (2) Sic illos capillos
in  mutuos  nexus  obditos  atque nodatos  cum  multis  odoribus dat  uiuis
carbonibus adolendos.  (3) Tunc protinus  inexpugnabili magicae disciplinae
potestate  et  caeca  numinum  coactorum  uiolentia  illa  corpora,  quorum
fumabant stridentes capilli, spiritum  mutuantur humanum (4) et sentiunt et
audiunt et ambulant et,  qua nidor sudrum ducebat exuuiarum, ueniunt et pro
illo iuuene Boeotio aditum gestientes fores insiliunt: (5) cum ecce crapula
madens et inprouidae noctis deceptus caligine audacter mucrone destricto in
insani modum Aiacis armatus,  (6) non ut ille uiuis pecoribus infestus tota
laniauit armenta,  sed longe <tu> fortius  qui tres inflatos caprinos utres
exanimasti,  (7) ut ego  te prostratis  hostibus sine macula  sanguinis non
homicidam nunc, sed utricidam amplecterer."

XIX

(1) Adrisi lepido sermone Photidis et in uicem.cauillatus: "Ergo igitur iam
et ipse  possum", inquam,  "mihi primam istam uirtutis  adoriam ad exemplum
duodeni laboris  Herculei numerare  (2) uel trigemino  corpori Geryonis uel
triplici formae  Cerberi totidem peremptos utres  coaequando. (3) Sed ut ex
animo  tibi uolens  omne delictum,  e quo  me tantis  angoribus inplicasti,
remittam,  praesta quod summis  uotis expostulo,  (4) et dominam  tuam, cum
aliquid huius diuinae disciplinae molitur, ostende, Cum deos inuocat, <uel>
certe  cum   reformatur,  uideam  ;  sum   namque  coram  magiae  noscendae
ardentissimus cupitor.  (5) Quamquam  mihi nec ipsa tu  uideare rerum rudis
uel  expers. Scio  istud  et plane  sentio, cum  semper  alioquin spretorem
matronalium  amplexuum  sic  tuis  istis micantibus  oculis  et  rubentibus
bucculis  et renidentibus  crinibus  et hiantibus  osculis et  fraglantibus
papillis in serluilem modum  addictum atque mancipatum teneas uolentem. (6)
Iam  denique nec  larem requiro  nec domuitionem  paro et nocte  ista nihil
antepono."

XX

(1)  "Quam uellem,"  [inquit] respondit  illa, "praestare tibi,  Luci, quod
cupis, sed  praeter inuidos mores in  solitudinem semper abstrusa et omnium
praesentia  uiduata  solet  huius  modi  secreta perficere.  (2)  Sed  tuum
postulatum  praeponam periculo  meo idque obseruatis  opportunis temporibus
sedulo  perficiam,   modo,  ut  initio  praefata   sum,  rei  tantae  fidem
silentiumque tribue."

(3) Sic nobis garrientibus libido mutua et animos simul et membra suscitat.
(4) Omnibus abiectis  amiculis hactenus denique intecti  atque nudati bacchamur
in  Venerem, cum quidem  mihi iam  fatigato de propria  liberalitate Photis
puerile  obtulit  corollarium; iamque  luminibus  nostris uigilia  marcidis
infusus sopor etiam in altum diem nos attinuit.

XXI

(1) Ad hunc modum  transactis uoluptarie paucis noctibus quadam die percita
Photis  ac satis trepida  me accurrit  indicatque dominam suam,  quod nihil
etiam tunc in suos amores ceteris artibus promoueret, nocte proxima in auem
sese plumaturam  atque ad suum cupitum sic  deuolaturam; (2) proin memet ad
rei  tantae  speculam caute  praepararem.  (3) Iamque  circa primam  noctis
uigiliam  ad  illud  superius  cubiculum  suspenso et  insono  uestigio  me
perducit  ipsa perque  rimam  ostiorum quampiam  iubet arbitrari,  quae sic
gesta sunt. (4) Iam  primum omnibus laciniis se deuestit Pamphile et arcula
quadam  reclusa pyxides  plusculas  inde depromit,  de quis  unius operculo
remoto atque indidem egesta unguedine diuque palmulis suis adfricta ab imis
unguibus sese totam adusque  summos capillos perlinit multumque cum lucerna
secreto  conlocuta  membra  o tremulo  succussu  quatit.  (5) Quis  leniter
fluctuantibus  promicant  molles  plumulae,  crescunt et  fortes  pinnulae,
duratur nasus incuruus, coguntur  ungues adunci. (6) Fit bubo Pamphile. Sic
edito stridore querulo iam  sui periclitabunda paulatim terra resultat, mox
in altum sublimata forinsecus totis alis euolat.

XXII

(1) Et  illa quidem  magicis suis artibus  uolens reformatur, at  ego nullo
decantatus carmine,  praesentis tantum facti stupore  defixus quiduis aliud
magis uidebar  esse quam  Lucius: (2) sic exterminatus  animi, attonitus in
amentiam  uigilans somniabar;  defrictis  adeo diu  pupulis, an  uigilarem,
scire quaerebam. (3) Tandem  denique reuersus ad sensum praesentium adrepta
manu Photidis et admota  meis luminibus: (4) "Patere, oro te", inquam, "dum
dictat occasio,  magno et singulari me  adfectionis tuae fructu perfrui (5)
et impertire nobis unctulum indidem per istas tuas papillas, mea mellitula,
tuumque mancipium inremunerabili beneficio sic tibi perpetuo pignera ac iam
perfice, ut meae Veneri Cupido pinnatus adsistam tibi."

(6) "Ain",  inquit, "Vulpinaris, amasio, meque  sponte asceam cruribus meis
inlidere  compellis? Sic  inermem  uix a  lupulis conseruo  Thessalis; hunc
alitem factum ubi quaeram, uidebo quando?"

XXIII

(1)  "At mihi scelus  istud depellant  caelites", inquam, "ut  ego, quamuis
ipsius  aquilae  sublimis uolatibus  toto  caelo peruius  et supremi  Iouis
certus nuntius  uel laetus  armiger, tamen non  ad meum nidulum  post illam
pinnarum dignitatem  subinde deuolem.  (2) Adiuro per  dulcem istum capilli
tui  nodulum, quo  meum  uinxisti spiritum,  me nullam  aliam  meae Photidi
malle. (3)  Tunc etiam  istud meis cogitationibus occurrit,  cum semel auem
talem perunctus induero, domus  omnis procul me uitare debere. Quam pulchro
enim  quamque festiuo  matronae perfruentur  amatore bubone! (4)  Quid quod
istas nocturnas aues, cum penetrauerint larem quempiam, sollicite prehensas
foribus  uidemus adfigi,  ut,  quod infaustis  uolatibus familiae  minantur
exitium, suis luant cruciatibus? (5) Sed, quod sciscitari paene praeteriui,
quo  dicto factoue  rursum exutis  pinnulis illis  ad meum  redibo Lucium?"

(6)  "Bono animo  es, quod  ad huius  rei curam  pertinet", ait.  "Nam mihi
domina  singula monstrauit,  quae  possunt rursus  in facies  hominum tales
figuras reformare. (7) Nec  istud factum putes ulla beniuolentia, sed ut ei
redeunti medela salubri possem  subsistere. (8) Specta denique, quam paruis
quamque  futtilibus  tanta res  procuretur  herbusculis:anethi modicum  cum
lauri   foliis  immissum   rori   fontano  datur   lauacrum  et   poculum."

XXIV

(1) Haec  identidem adseuerans summa cum  trepidatione inrepit cubiculum et
pyxidem depromit  arcula; (2) Quam ego  amplexus ac deosculatus prius utque
mihi prosperis faueret uolatibus deprecatus abiectis propere laciniis totis
auide  manus  immersi  et   haurito  plusculo  uncto  corpolis  mei  membra
perfricui. (3) Iamque alternis  conatibus libratis brachiis in auem similem
gestiebam: nec  ullae plumulae nec usquam pinnulae,  (4) sed plane pili mei
crassantur  in setas  et  cutis tenella  duratur  in corium  et in  extimis
palmulis  perdito numero  toti digiti  coguntur in  singulas ungulas  et de
spinae meae  termino grandis cauda  procedit. (5) Iam facies  enormis et os
prolixum  et  nares hiantes  et  labiae  pendulae; sic  et aures  inmodicis
horripilant auctibus.  (6) Nec ullum miserae  reformationis uideo solacium,
nisi quod  mihi iam nequeunti tenere Photidem natura  crescebat. 

XXV.

(1) Ac
dum salutis  inopia cuncta corporis mei considerans  non auem me sed asinum
uideo,  querens de  facto  Photidis, sed  iam  humano gestu  simul et  uoce
priuatus, quod  solum poteram, postrema deiecta  labia, umidis tamen oculis
oblicum respiciens  ad illam  tacitus expostulabam. (2) Quae  ubi primum me
talem  aspexit,  percussit faciem  suam  manibus infestis  et: "Occisa  sum
misera" clamauit;  "me trepidatio  simul et festinatio  fefellit et pyxidum
similitudo decepit. (3) Sed  bene, quod facilior reformationis huius medela
suppeditat. Nam  rosis tantum  demorsicatis exibis asmum  statimque in meum
Lucium postliminio redibis. (4) Atque utinam uesperi de more nobis parassem
corollas  aliquas, ne  moram talem  patereris uel  noctis unius.  Sed primo
diluculo remedium festinabitur tibi."

XXVI

(1)  Sic illa  maerebat, ego  uero quamquam  perfectus asinus et  pro Lucio
iumentum sensum  tamen retinebam  humanum. (2) Diu denique  ac multum mecum
ipse deliberaui,  an nequissimam facinerosissimamque  illam feminam spissis
calcibus feriens  et mordicus  adpetens necare deberem. (3)  Sed ab incepto
temerario melior me sententia reuocauit, ne morte multata Photide salutares
mihi suppetias  rursus extinguerem. (4) Deiecto  itaque et quassanti capite
ac  demussata temporali  contumelia durissimo  casui meo serviens  ad equum
illum  uectorem  meum  probissimum in  stabulum  concedo,  ubi alium  etiam
Milonis  quondam  hospitis mei  asinum  stabulantem inueni.  (5) Atque  ego
rebar, si  quod inesset  mutis animalibus tacitum  ac naturale sacramentum,
agnitione ac miseratione quadam inductum equum illum meum hospitium ac loca
lautia mihi  praebiturum. (6) Sed pro  Iuppiter hospitalis et Fidei secreta
numina! Praeclarus  ille uector meus cum  asino capita conferunt in meamque
perniciem ilico  consentiunt (7) et uerentes  scilicet cibariis suis uix me
praesepio  uidere  proximantem:  deiectis  auribus  iam  furentes  infestis
calcibus insecuntur.  (8) Et  abigor quam procul ab  ordeo, quod adposueram
uesperi meis manibus illi gratissimo famulo.

XXVII

(1) Sic adfectus atque in solitudinem relegatus angulo stabuli concesseram.
Dumque de  insolentia collegarum meorum mecum  cogito atque in alterum diem
auxilio rosario  Lucius denuo  futurus equi perfidi  uindictam meditor, (2)
respicio  pilae  mediae,  quae  stabuli  trabes sustinebat,  in  ipso  fere
meditullio  Eponae  deae   simulacrum  residens  aediculae,  quod  accurate
corollis  roseis equidem  recentibus  fuerat ornatum.  (3) Denique  adgnito
salutari praesidio  pronus spei, quantum extensis  prioribus pedibus adniti
poteram,  insurgo ualide  et  ceruice prolixa  nimiumque porrectis  labiis,
quanto  maxime  nisu  poteram,  corollas  adpetebam. (4)  Quod  me  pessima
scilicet sorte conantem seruulus meus, cui semper equi cura mandata fuerat,
repente conspiciens indignatus exurgit  (5) et: "Quo usque tandem", inquit,
"cantherium  patiemur  istum paulo  ante  cibariis  iumentorum, nunc  etiam
simulacris  deorum  infestum? (6)  Quin  iam ego  istum sacrilegum  debilem
claudumque  reddam";  et  statim  telum aliquod  quaeritans  temere  fascem
lignorum  positum   offendit,  (7)  rimatusque   frondosum  fustem  cunctis
uastiorem  non prius miserum  me tundere  desiit, quam sonitu  uehementi et
largo strepitu percussis ianuis,  trepido etiam rumore uiciniae conclamatis
latronibus profugit territus.

XXVIII

(1) Nec  mora, cum ui  patefactis aedibus globus latronum  inuadit omnia et
singula  domus   membra  cingit   armata  factio  et   auxiliis  hinc  inde
conuolantibus obsistit  discursus hostilis.  (2) Cuncti gladiis  et facibus
instructi noctem illuminant, coruscat in modum ortiui solis ignis et mucro.
(3)  Tunc horreum  quoddam satis  ualidis claustris  obseptum obseratumque,
quod mediis  aedibus constitutum  gazis Milonis fuerat  refertum, securibus
ualidis  adgressi  diffindunt. (4)  Quo  passim recluso  totas opes  uehunt
raptimque constrictis sarcinis singuli partiuntur. (5) Sed gestaminum modus
numerum gerulorum excedit. Tunc opulentiae nimiae nimio ad extremas incitas
deducti  nos duos  asinos et  equum meum  productos e stabulo,  (6) quantum
potest,  grauioribus sarcinis  onerant et  domo iam uacua  minantes baculis
exigunt  unoque de  sociis  ad speculandum,  qui de  facinoris inquisitione
nuntiaret, relicto  nos crebra tundentes per  auia montium ducunt concitos.

XXIX

(1) Iamque rerum tantarum  pondere et montis ardui uertice et prolixo satis
itinere  nihil  a  mortuo differebam..Sed  mihi  sero  quidem, serio  tamen
subuenit ad  auxilium ciuile decurrere et  interposito uenerabili principis
nomine tot aerumnis me  liberare. (2) Cum denique iam luce clarissima uicum
quempiam  frequentem  et   nundinis  celebrem  praeteriremus,  inter  ipsas
turbelas  Graecorum  <Romanorum> genuino  sermone  nomen augustum  Caesaris
inuocare temptaui; (3) et  "O" quidem tantum disertum ac ualidum clamitaui,
reliquum autem  Caesaris nomen enuntiare non  potui. (4) Aspernati latrones
clamorem absonum  meum, caedentes hinc inde  miserum corium nec cribris iam
idoneum  relinquunt.  sed  tandem  mihi inopinatam  salutem  Iuppiter  ille
tribuit. (5) Nam cum  multas uillulas et casas amp]as praeterimus, hortulum
quendam  prospexi satis  amoenum,  in quo  praeter ceteras  gratas herbulas
rosae  uirgines matutino  rore florebant.  (6) His  inhians et  spe salutis
alacer  ac laetus  propius accessi,  dumque iam labiis  undantibus adfecto,
consilium me subit longe salubrius, (7) ne, si rursum asino remoto prodirem
in  Lucium,  euidens  exitium inter  manus  latronum  offenderem uel  artis
magicae  suspectione uel  indicii  futuri criminatione.  (8) Tunc  igitur a
rosis et quidem necessario  temperaui et casum praesentem tolerans in asini
faciem faena rodebam.



                                  LIBER IV



(1) Diem  ferme circa medium,  cum iam flagrantia solis  caleretur, in pago
quodam apud  notos ac familiares latronibus  senes deuertimus. (2) Sic enim
primus  aditus et  sermo  prolixus et  oscula mutua  quamuis  asino sentire
praestabant.  (3)   Nam  et  rebus  eos   quibusdam  dorso  meo  depromptis
munerabantur  et   secretis  gannitibus,  quod   essent  latrocinio  partae
uidebantur  indicare.  (4)  Iamque nos  omni  sarcina  leuigatos in  pratum
proximunu passim  libero pastui  tradidere. Nec me  cum asino uel  equo meo
conpascuus coetus attinere potuit adhuc insolitum alioquin prandere faenum,
(5) sed plane pone  stabulum prospectum hortulum iam fame perditus fidenter
inuado, et  quamuis crudis holeribus adfatim  tamen uentrem sagino, deosque
comprecatus  omnes cuncta  prospectabam loca,  sicubi forte  conterminis in
hortulis  candens repperirem rosarium.  (6) Nam  et ipsa solitudo  iam mihi
bonam fiduciam tribuebat, si deuius et frutectis absconditus sumpto remedio
de iumenti quadripedis incuruo  gradu rursum erectus in hominem inspectante
nullo resurgerem.

II

(1) Ergo igitur cum in isto cogitationis salo fluctuarem, aliquanto longius
uideo frondosi  nemoris conuallem umbrosam, cuius  inter uarias herbulas et
laetissima uirecta  fulgentium rosarum  mineus color renidebat.  (2) Iamque
apud mea non usquequaque ferina praecordia Veneris et Gratiarum lucum illum
arbitrabar,  cuius  inter  opaca   secreta  floris  genialis  regius  nitor
relucebat. (3) Tunc inuocato  hilaro atque prospero Euentu cursu me concito
proripio,  ut  hercule  ipse  sentirem non  asinum  me,  uerum etiam  equum
currulem nimio  uelocitatis effectum. (4) Sed  agilis atque praeclarus ille
conatus  fortunae meae scaeuitatem  anteire non  potuit. (5) Iam  enim loco
proximus  non illas  rosas te  neras  et amoenas,  madidas diuini  roris et
nectaris,  quas rubi felices  beatae spinae  generant, (6) ac  ne conuallem
quidem usquam nisi tantum  ripae fluuialis marginem densis arboribus septam
uideo. (7) Hae arbores  in lauri faciem prolixe foliatae pariunt in <odori>
modum  floris [inodori]  porrectos  caliculos modice  punicantes, (8)  quos
equidem fraglantis  minime rurestri uocabulo uulgus  indoctum rosas laureas
appellant quarumque cuncto pecori cibus letalis est.

III

(1)  Talibus fatis  implicitus  etiam ipsam  salutem recusans  sponte illud
uenenum rosarium sumere gestiebam. (2) Sed dum cunctanter accedo decerpere,
iuuenis quidam,  ut mihi uidebatur, hortulanus,  cuius omnia prorsus holera
uastaueram,  (3)  tanto damno  cognito  cum grandi  baculo furens  decurrit
adreptumque me  totum plagis obtundit adusque  uitae ipsius periculum, nisi
tandem  sapienter  alioquin ipse  mihi  tulissem auxilium.  (4) Nam  lumbis
eleuatis in  altum, pedum  posteriorum calcibus iactatis  in eum crebriter,
iam mulcato  grauiter atque iacente contra  procliue montis attigui fuga me
liberaui.  (5) Sed  ilico mulier  quaepiam, uxor  eius scilicet,  simul eum
prostratum et  semianimem ex edito despexit,  ululabili cum plangore ad eum
statim  prosilit,  ut  sui  uidelicet  miseratione  mihi  praesens  crearet
exitium.  (6) Cuncti  enim  pagani fletibus  eius exciti  statim conclamant
canes  atque,  ad  me  laniandum  rabie  perciti  ferrent  impetum,  passim
cohortantur. (7)  Tunc igitur procul dubio  iam morti proximus, cum uiderem
canes et modo magnos  et numero multos et ursis ac leonibus ad conpugnandum
idoneos in  me conuocatos  exasperari, (8) e  re nata capto  consilio fugam
desino ac  me retrorsus celeri gradu  rursum in stabulum, quo deuerteramus,
recipio.  (9) At  illi canibus  iam aegre  cohibitis adreptum me  loro quam
ualido ad ansulam quandam destinatum rursum caedendo confecissent profecto,
(10) nisi dolore plagarum aluus artata crudisque illis oleribus abundans et
lubrico  Huxu  saucia  fimo  fistulatim excusso  quosdam  extremi  liquoris
aspergine,  alios  putore  nidoris  faetidi  a meis  iam  quassis  scapulis
abegisset.

     IV

(1) Nec  mora, cum iam in meridiem prono iubare  rursum nos ac praecipue me
longe grauius onustum producunt  illi latrones stabulo. (2) Iamque confecta
bona parte  itineris et uiae spatio  defectus et sarcinae pondere depressus
ictibusque fustium  fatigatus atque  etiam ungulis extritis  iam claudus et
titubans  (3) riuulum  quendam  serpentis leniter  aquae propter  insistens
subtilem  occasionem feliciter  nactus cogitabam  totum memet  flexis scite
cruribus pronum  abicere, (4) certus atque  obstinatus nullis uerberibus ad
ingrediundum exsurgere, immo etiam paratus non fusti tantum <percussus> sed
machaera perfossus  occumbere. (5) Rebar enim  iam me prorsus exanimatum ac
debilem  mereri  causariam  missionem,  certe latrones  partim  inpatientia
morae,  partim studio  festinatae fugae  dorsi mei sarcinam  duobus ceteris
iumentis distributuros meque in altioris uindictae uicem lupis et uulturiis
praedam relicturos. 

 V. 

(1) Sed tam  bellum consilium meum  praeuertit sors
deterrima.  Namque ille  alius  asinus diuinato  et antecapto  meo cogitatu
statim  se mentita  lassitudinecum  rebus totis  offudit, (2)  iacensque in
<modum>  mortui  non  fustibus,   non  stimulis  ac  ne  cauda  et  auribus
cruribusque undique  uersum eleuatis temptauit exsurgere,  (3) quoad tandem
postumae  spei fatigati secumque  conlocuti, ne  tam diu mortuo,  immo uero
lapideo asino  seruientes fugam morarentur, (4)  sarcinis eius mihi equoque
distributis districto gladio poplites eius totos amputant ac paululum a uia
retractum per  altissimum praeceps in uallem  proximam etiam nunc spirantem
praecipitant. (5) Tunc ego miseri commilitonis fortunam cogitans statui iam
dolis abiectis et fraudibus asinum me bonae frugi dominis exhibere. (6) Nam
et  secum  eos animaduerteram  conloquentes,  quod in  proximo nobis  esset
habenda mansio  et totius  uiae finis quieta  eorumque esset sedes  illa et
habitatio.  (7) Clementi  denique  transmisso cliuulo  peruenimus ad  locum
destinatum,  ubi rebus  totis  exsolutis atque  intus conditis  iam pondere
liberatus lassitudinem uice lauaeri puluereis uolutatibus digerebam.

VI

(1)  Res  ac  tempus   ipsum  locorum  speluncaeque  <quam>  illi  latrones
inhabitabant,  descriptionem  exponere  flagitat.  (2) Nam  et  meum  simul
periclitabor ingenium,  et faxo uos quoque,  an mente etiam sensuque fuerim
asinus, sedulo sentiatis.  mons horridus siluestribusque frondibus umbrosus
et in primis altus fuit. (3) Huius per obliqua deuexa, qua saxis asperrimis
et ob id inaccessis  cingitur, conualles lacunosae cauaeque nimium spinetis
aggeratae   et  quaqua   uersus  repositae  naturalem   tutelam  praebentes
ambiebant. (4) De summo uertice fons affluens bullis ingentibus scaturribat
perque  prona delapsus  euomebat  undas argenteas  iamque riuulis  plulibus
dispersus ac ualles illas  agminibus stagnantibus inrigans in modum stipati
maris  uel ignaui  fluminis cuncta  cohibebat. (5) Insurgit  speluncae, qua
margines montanae  desinunt, turris ardua; caulae  firmae solidis cratibus,
ouili stabulationi commodae, porrectis  undique lateribus ante fores exigui
tramitis  uice  structi parietis  attenduntur.  (6)  Ea tu  bono certe  meo
periculo  latronum  dixeris atria.  Nec  iuxta quicquam  quam parua  casula
cannulis  temere contecta,  qua speculatores  e numero latronum,  ut postea
comperi, sorte ducti noctibus excubabant.

          VII

(1) Ibi  eum singuli derepsissent stipatis  artubus, nobis ante ipsas fores
loro ualido  destinatis anum  quandam euruatam graui senio,  cui soli salus
atque tutela tot numero iuuenum commissa uidebatur, sic infesti compellant:
(2) "Etiamne  tu, busti  cadauer extremum et  uitae dedecus primum  et Orci
fastidium solum,  sic nobis otiosa domi  residens lusitabis nec nostris tam
magnis  tamque  periculosis  laboribus  solacium  de  tam  sera  refectione
tribues? (3) Quae diebus  ac noctibus nil quicquam rei quam merum saeu<enti
uentri tuo soles auiditer ingurgitare."

(4)  Tremens  ad haec  et  stridenti  uocula pauida  sic  anus: "At  uobis.
fortissimi  fidelissimique mei  hospitatores iuuenes, adfatim  cuncta suaui
sapore  percocta  pulmenta  praesto  sunt,  panis  numerosus,  uinum  probe
calicibus  exfricatis affluenter  immissum  et ex  more calida  tumultuario
lauacro uestro praeparata."

(5)  In fine  sermonis huius  statim sese  deuestiunt nudatique  et flammae
largissimae  uapore  recreati calidaque  perfusi  et  oleo peruncti  mensas
dapibus largiter instructas accumbunt. 

 VIII.

(1) Commodum cubuerant et ecce
quidam  longe  plures  numero  iuuenes adueniunt  alii,  quos  incunctanter
adaeque   latrones  arbitrarere.   (2)   Nam  et   ipsi  praedas   aureorum
argentariorumque nummorum ac uasculorum uestisque sericae et intextae filis
aureis inuehebant.  (3) Hi simili lauacro  refoti inter toros sociorum sese
reponunt  tunc  sorte  ducti  ministerium  faciunt. (4)  Estur  ac  potatur
incondite,  pulmentis   aceruatim,  panibus  aggeratim,  poculis  agminatim
ingestis. (5)  Clamore ludunt,  strepitu cantilant, conuiciis  iocantur, ac
iam cetera  semiferis Lapithis [tebcinibus] Centaurisque  similia. (6) Tunc
inter eos unus, qui robore ceteros antistabat: "Nos quidem", inquit, "<qui>
Milonis  Hypatini  domum  fortiter  expugnauimus. praeter  tantam  fortunae
copiam, quam  nostra uirtute nacti sumus,  et incolumi numero castra nostra
petiuimus et, si quid  ad rem facit, octo pedibus auctiores remeauimus. (7)
At uos, qui Boeotias  urbes adpetistis, ipso duce uestro fortissimo Lamacho
deminuti debilem  numerum reduxistis, cuius salutem  merito sarcinis istis,
quas aduexistis,  omnibus antetulerim. (8) Sed  illum quidem utcumque nimia
uirtus  sua peremrt; inter  inclitos reges  ac duces proeliorum  tanti uiri
memoria celebrabitur.  (9) Enim uos bonae  frugi latrones inter furta parua
atque seruilia timidule per balneas et aniles cellulas reptantes scrutariam
facitis."

IX

(1)  Suscipit unus  ex illo  posteriore numero:  "Tune solus  ignoras longe
faciliores ad  expugnandum domus esse maiores?  (2) Quippe quod, licet numerosa
familia  latis deuersetur  aedibus,  tamen quisque  magis suae  saluti quam
domini  consulat  opibus. (3)  Frugi  autem et  solitarii homines  fortunam
paruam uel  certe satis  amplam dissimulanter obtectam  protegunt acrius et
sanguinis sui periculo muniunt.  Rres ipsa denique fidem sermoni meo dabit.
(4)  Vix  enim  Thebas heptapylos  accessimus:  quod  est huic  disciplinae
primarium studium,  [sed dum] sedulo fortunas  inquirebamus popularium; (5)
nec  nos  denique latuit  Chryseros  quidam  nummularius copiosae  pecuniae
dominus, qui  metu officiorum  ac munerum publicorum  magnis artibus magnam
dissimulabat opulentiam.  (6) Denique solus ac  solitarius parua, sed satis
munita domuncula  contentus, pannosus  alioquin ac sordidus,  aureos folles
incubabat. (7) Ergo placuit,  ad hunc primum ferrernus aditum, ut contempta
pugna  manus  unicae  nullo   negotio  cunctis  opibus  otiose  potiremur."

X

(1)  Nec mora,  cum  noctis initio  foribus eius  praestolamur,  quas neque
subleuare  neque  dimouere ac  ne  perfringere quidem  nobis uidebatur,  ne
ualuarum sonus  cunctam uiciniam nostro suscitaret  exitio. (2) Tunc itaque
sublimis ille uexillarius noster  Lamachus spectatae uirtutis suae fiducia,
qua  claui  immittendae  foramen  patebat,  sensim  inmissa manu  claustrum
euellere  gestiebat.  (3) Sed  dudum  scilicet  omnium bipedum  nequissimus
Chryseros  uigilans  et singula  rerum  sentiens, lenem  gradum et  obnixum
silentium  tolerans paulatim  adrepit, grandique  clauo manum  ducis nostri
repente  nisu fortissimo ad  ostii tabulam  offigit (4) et  exitiabili nexu
patibulatum  relinquens   gurgustioli  sui  tectum   ascendit,  atque  inde
contentissima  uoce  clamitans rogansque  uicino  et  unum quemque  proprio
nomiue ciens et salutis communis admonens diffamat incendio repentino domum
suam  possideri.  Sic  unus   quisque  proximi  periculi  confini  territus
suppetiatum decurrunt anxii.

XI

(1)  Tunc nos  in ancipiti  periculo constituti  uel opprimendi  nostri uel
deserendi socii  remedium e  re nata ualidum eo  uolente comminiscimus. (2)
Antesignani  nostri  partem, qua  manus  umerun subit,  ictu per  articulum
medium  temperato  prorsu  abscidimus  atque ibi  brachio  relicto,  multis
laciniis offulto uulnere, ne stillae sanguinis uestigium proderent, ceterum
Lamachum raptim  reportamus. (3)  Ac dum trepidi  religionis urguemur graui
tumultu  et instantis  perieuli metu  terremur ad  fugam (4) nec  uel sequi
propere uel remanere tuto potest uir sublimis animi uirtutisque praecipuus,
multis  nos adfatibus  multisque precibus  querens adhortatur  per dexteram
Martis,  per  fidem  sacramenti,   bonum  commilitonem  cruciatu  simul  et
captiuitate liberaremus.  (5) Cur enim manui,  quae rapere et iugulare sola
posset, fortem  latronem superuiuere? Sat se  beatum, qui manu socia uolens
occumberet.   (6)  Cumque   nulli  nostrum  spontale   parricidium  suadens
persuadere posset, manu reliqua sumptum gladium suum diuque deosculatum per
medium  pectus ictu  fortissimo transadigit.  (7) Tunc nos  magnanimi ducis
uigore  uenerato corpus  reliquum ueste  lintea diligenter  conuolutum mari
celandum commisimus. Et nunc  iacet noster Lamachus elemento toto sepultus.

XII

(I) Et ille quidem  dignum uirtutibus suis uitae terminum posuit. Enim uero
Alcimus sollertibus  coeptis eo saeuum  Fortunae nutum non potuit adducere.
(2)  Qui cum  dormientis anus  perfracto tuguriolo  conscendisset cubiculum
superius  iamque protinus  oblisis  faucibus interstinguere  eam debuisset,
prius maluit rerum singula per latiorem fenestram forinsecus nobis scilicet
rapienda dispergere. (3) Cumque  iam cuncta rerum nauiter emolitus nec toro
quidem  aniculae  quiescentis parcere  uellet  eaque  lectulo suo  deuoluta
uestem  stragulam  subductam  scilicet  iactare similiter  destinaret,  (4)
genibus  eius profusa  sic  nequissima illa  deprecatur: "Quid,  oro, fili,
paupertinas pannosasque  resculas miserrimae anus  donas uicinis diuitibus,
quorum  haec fenestra  domum prospicit?"  (5) Quo sermone  callido deceptus
astu et  uera quae dicta sunt  credens Alcimus, uerens scilicet,  ne et ea,
quae prius miserat, quaeque  postea missurus foret, non sociis suis, sed in
alienos  lares  iam  certus erroris  abiceret,  (6)  suspendit se  fenestra
sagaciter perspecturus omnia, praesertim domus attiguae, quam dixerat illa,
fortunas  arbitraturus. (7)  Quod eum  strenue quidem, set  satis inprouide
conantem  senile  illud  facinus,  quanquam inualido,  repentino  tamen  et
inopinato  pulsu nutantem  ac pendulum  et in prospectu  alioquin attonitum
praeceps  inegit. (8)  Qui praeter  altitudinem nimiam super  quendam etiam
uastissimum lapidem  propter  iacentem decidens perfracta  diffusaque crate
costarum riuos sanguinis uomens  imitus narratisque nobis, quae gesta sunt,
non  diu  cruciatus  uitam  euasit.  (9) Quem  prioris  exempio  sepulturae
traditum bonum secutorem Lamacho dedimus.

XIII

(1) Tunc orbitatis duplici plaga petiti iamque Thebanis conatibus abnuentes
Plataeas  proximam conscendimus  Ciuitatem.  (2) Ibi  famam celebrem  super
quodam  Demochare  munus edituro  gladiatorium  deprehendimus.  Nam uir  et
genere  primarius  et  opibus  plurimus et  liberalitate  praecipuus  digno
fortunae  suae splendore  publicas uoluptates  instruebat. (3)  Quis tantus
ingenii, quis  facundiae, qui  singulas species apparatus  multiiugi uerbis
idoneis posset  exlplicare? (4)  Gladiatores isti famosae  manus, uenatores
illi  probatae pernicitatis,  alibi  noxii perdita  securitate suis  epulis
bestiarum  saginas instruentes;  (5)  confixilis machinae  sublicae, turres
structae   tabularum  nexibus  ad  instar  circumforaneae  domus,  floridae
picturae, decora futurae uenationis receptacula. (6) Qui praeterea numerus,
quae facies  ferarum! Nam  praecipuo studio foris  etiam aduexerat generosa
illa damnatorum  capitum funera.  (7) Sed praeter  ceteram speciosi muneris
supellectilem  totis utcumque  patrimonii uiribus immanis  ursae comparabat
numerum copiosum.  (8) Nam praeter domesticis  uenationibus captas, praeter
largis  emptionibus  partas  amicorum  etiam donationibus  uariis  certatim
oblatas tutela sumptuosa sollicite nutriebat.

XIV

(1)  Nec ille  tam clarus  tamque splendidus publicae  uoluptatis apparatus
Inuidiae noxios effugit oculos. (2) Nam diutina captiuitate fatigatae simul
et aestiua flagrantia maceratae,  pigra etiam sessione languidae, repentina
correptae  pestilentia paene  ad  nullum rediuere  numerum. (3)  Passim per
plateas  plurimas cerneres  iacere  semiuiuorum corporum  ferina naufragia.
Tunc uulgus  ignobile, quos inculta pauperies  sine delectu ciborum tenuato
uentri cogit  sordentia supplementa  et dapes gratuitas  conquirere, passim
iacentes epulas accurrunt.

(4)  Tunc   e  re  nata   suptile  consilium  ego  et   iste  Eubulus  tale
comminiscimur. (5)  Vnam, quae ceteris sarcina  corporis praeualebat, quasi
cibo parandam  portamus ad nostrum receptaculum,  (6) eiusque probe nudatum
carnibus  corium  seruatis sollerter  totis  unguibus,  ipso etiam  bestiae
capite  adusque  confinium  ceruicis  solido  relicto  tergus  omne  rasura
studiosa tenuamus et minuto  cinere perspersum soli siccandum tradimus. (7)
Ac  dum caelestis  uaporis  flammis examurgatur,  nos interdum  pulpis eius
ualenter saginantes  sic instanti  militiae disponimus sacramentum,  (8) ut
unus  e numero  nostro,  non qui  corporis adeo,  sed animi  robore ceteris
antistaret,  atque is  in  primis uoluntarius,  pelle illa  contectus ursae
subiret effigiem domumque Democharis  inlatus per opportuna noctis silentia
nobis ianuae faciles praestaret aditus.

XV

(1)  Nec  paucos  fortissimi collegii  sollers  species  ad munus  obeundum
adrexerat.  Quorum  prae  ceteris  Thrasyleon  factionis  optione  delectus
ancipitis  machinae   subiuit  aleam,  iamque  habili   corio  et  mollitie
tractabili uultu sereno sese recondit. (2) Tunc tenui sarcimine summas oras
eius adaequamus  et iuncturae  rimam, licet gracilem,  setae circumfluentis
densitate saepimus. (3) Ad ipsum confinium gulae, qua ceruix bestiae fuerat
execta,  Thrasyleonis  caput   subire  cogimus,  paruisque  respiratui  <et
obtutui> circa nares et oculos datis foraminibus fortissimum socium nostrum
prorsus bestiam  factum inmittimus caueae modico  praestinatae pretio, quam
constanti uigore festinus inrepsit ipse.

(4) Ad hunc modum  prioribus inchoatis sic <ad> reliqua fallaciae pergimus.

XVI.

(1)  Sciscitati nomen  euiusdam Nicanoris, qui  genere Thracio proditus
ius amicitiae  summum cum  illo Demochare colebat,  litteras adfingimus, ut
uenationis suae primitias bonus  amicus uideretur ornando muneri dedicasse.
(2) Iamque prouecta uespera  abusi praesidio tenebrarum Thrasyleonis caueam
Demochari cum litteris illis adulterinis offerimus; (3) qui miratus bestiae
magnitudinem  suique  contubernalis opportuna  liberalitate laetatus  iubet
nobis protinus  gaudii sui <ut ipse habebat>  gerulis decem aureos [ut ipse
habebat]  e suis  loculis  adnumerari. (4)  Tunc, ut  nouitas  consueuit ad
repentinas uisiones animos hominum  pellere, multi numero mirabundi bestiam
confluebant,  quorum satis  callenter  curiosos aspectus  Thrasyleon noster
impetu minaci frequenter inhibebat;  (5) consonaque ciuium uoce satis felix
ac beatus Demochares ille saepe celebratus, quod post tantam cladem ferarum
nouo  prouentu  quoquo  modo  fortunae  resisteret,  iubet  noualibus  suis
confestim  bestiam  [iret  iubet]   summa  cum  diligentia  reportari.  Sed
suscipiens ego:

XVII

(1)  "Caueas",  inquam,  "domine,   fraglantia  solis  et  itineris  spatio
fatigatam  coetui multarum  et,  ut audio,  non recte  ualentium committere
ferarum. (2)  Quin potius domus tuae patulum  ac perflabilem locum, immo et
lacu  aliquo conterminum  refrigerantemque  prospicis? (3)  An ignoras  hoc
genus  bestiae lucos consitos  et specus  roridos et fontes  amoenos semper
incubare?"

(4)  Talibus  monitis Demochares  perterritus  numerumque perditorum  secum
recensens non difficulter adsensus, ut ex arbitrio nostro caueam locaremus,
facile permisit.  (5) "Sed et  nos", inquam, "ipsi parati  sumus hic ibidem
pro cauea ista excubare  noctes", ut aestus et uexationis incommodo bestiae
fatigatae  et cibum  tempestiuum  et potum  solitum accuratius  offeramus."

(6) "Nihil  indigemus labore isto uestro",  respondit ille, "iam paene tota
familia  per  diutinam  consuetudinem  nutriendis  ursis  exercitata  est."

XVIII

(1) Post haec ualefacto  discessimus et portam ciuitatis egressi monumentum
quoddam conspicamur  procul a  uia remoto et  abdito loco positum.  (2) Ibi
capulos carie  et uetustate  semitectos, quis inhabitabant  puluerei et iam
cinerosi mortui, passim ad futurae praedae receptacula reseramus, (3) et ex
disciplina sectae seruato noctis  inlunio tempore, quo somnus obuius impetu
primo corda mortalium ualidius  inuadit ac premit, cohortem nostram gladiis
armatam ante ipsas fores Democharis uelut expilationis uadimonium sistimus.
(4)  Nec  setius  Thrasyleon  examussim capto  noctis  latrocinali  momento
prorepit cauea statimque custodes, qui propter sopiti quiescebant, omnes ad
unum,  mox etiam  ianitorem ipsum  gladio conficit, (5)  clauique subtracta
fores  ianuae  repandit  nobisque  prompte  conuolantibus  et  domus  alueo
receptis  demonstrat  horreum,  ubi  uespera  sagaciter  argentum  copiosum
recondi  uiderat. (6)  Quo  protinus perfracto  confertae manus  uiolentia,
iubeo  singulos commilitonum  asportare, quantum  quisque poterat  auri uel
argenti,  et in  illis aedibus  fidelissimorum mortuorum  occultare propere
rursumque concito gradu recurrentis  sarcinas iterare; (7) quod enim ex usu
foret  omnium,   me  solum  resistentem  pro   domus  limine  cuncta  rerum
exploraturum sollicite,  dum redirent.  Nam et facies  ursae mediis aedibus
discurrentis  ad   proterrendos,  siqui  de   familia  forte  euigilassent,
uidebatur opportuna.  (8) Quis  enim, quamuis fortis  et intrepidus, immani
forma  tantae bestiae,  noctu praesertim  uisitata non  se ad  fugam statim
concitaret, non obdito cellae pessulo pauens et trepidus sese cohiberet?

XIX

(1) His omnibus salubri consilio recte dispositis occurrit scaeuus euentus.
Namque  dum  reduces socios  nostros  suspensus  opperior, quidam  seruulus
strepitu  scilicet <uel  certe> diuinitus  inquietus proserpit  leniter (2)
uisaque  bestia, quae  libere discurrens  totis aedibus commeabat,  premens
obnixum silentium uestigium suum  replicat et utcumque cunctis in domo uisa
pronuntiat.  (3) Nec  mora,  cum numerosae  familiae frequentia  domus tota
completur. Taedis  lucernis, cereis,  sebaciis et ceteris  nocturni luminis
instrumentis clarescunt  tenebrae. (4) Nec inermis  quisquam de tanta copia
processit, sed  singuli fustibus lanceis destrictis  denique gladiis armati
muniunt  aditus.  (5) Nec  secus  canes  etiam uenaticos  auritos illos  et
horricomes  ad comprimendam  bestiam cohortantur.  

XX.

(1) Tunc  ego sensim
gliscente  adhuc  illo  tumultu retrogradi  fuga  domo  facesso, sed  plane
Thrasyleonem mire  canibus repugnantem  latens pone ianuam  ipse prospicio.
(2) Quamquam  enim uitae metas ultimas obiret,  non tamem sui nostrique uel
pristinae uirtutis  oblitus iam faucibus ipsis  hiantis Cerberi reluctabat.
(3)  Scaenam  denique,  quam  sponte  sumpserat, cum  anima  retinens  nunc
fugiens, nunc resistens uariis  corporis sui schemis ac motibus tandem domo
prolapsus est.  Nec tamen, quamuis publica  potitus libertate, salutem fuga
quaerere potuit.  (4) Quippe  cuncti canes de proximo  angiportu satis feri
satisque copiosi  uenaticis illis, qui commodum  domo similiter insequentes
processerant,  se ommiscent  agminatim.  (5) Miserum  funestumque spectamen
aspexi,  Thrasyleonem  nostrum  cateruis  canum saeuientium  cinctum  atque
obsessum  multisque numero  morsibus  laniatum. (6)  Denique tanti  doloris
impatiens populi circumfluentis turbelis  immisceor et, in quo solo poteram
celatum  auxilium  bono  ferre  commilitoni, (7)  sic  indaginis  principes
dehortabar:  "O grande",  inquam,  "et extremum  flagitium, magnam  et uere
pretiosam  perdimus  bestiam."  

XXI.

(1)  Nec tamen  nostri sermonis  artes
infelicissimo profuerunt  iuueni; quippe quidam procurrens  e domo procerus
et ualidus incunctanter lanceam  mediis iniecit ursae praecordiis nec secus
alius  et ecce  plurimi,  iam timore  discusso, certatim  gladios  etiam de
proximo congerunt. (2) Enimuero Thrasyleon egregium decus nostrae factionis
tandem  immortalitate digno  illo  spiritu expugnato  magis quam  patientia
neque clamore  ac ne ululatu quidem fidem  sacramenti prodidit, (3) sed iam
morsibus  laceratus  ferroque  laniatus  obnixo mugitu  et  ferino  fremitu
praesentem casum  generoso uigore  tolerans gloriam sibi  reseruauit, uitam
fato  reddidit. (4)  Tanto  tamen terrore  tantaque formidine  coetum illum
turbauerat, ut usque diluculum, immo et in multum diem nemo quisquam fuerit
ausus,  quamuis iacentem,  bestiam uel  digito contingere, (5)  nisi tandem
pigre ac  timide quidam lanius paulo  fidentior utero bestiae resecto ursae
magnificum despoliauit  latronem. (6)  Sic etiam Thrasyleon  nobis periuit,
sed a gloria non peribit. Confestim itaque constrictis sarcinis illis, quas
nobis   seruauerant  fideles   mortui,  Plataeae  terminos   concito  gradu
deserentes istud  apud nostros  animos identidem reputabamus  merito nullam
fidem in uita nostra repperiri, quod ad manis iam et mortuos odio perfidiae
nostrae demigrarit.  (7) Sic  onere uecturae simul et  asperitate uiae toti
fatigati   tribus  comitum   desideratis   istas,  quas   uidetis,  praedas
adueximus."

XXII

(1)  Post  istum  sermonis  terminum poculis  aureis  memoriae  defunctorum
commilitonum uino mero libant, dehinc canticis quibusdam Marti deo blanditi
paululum conquiescunt.  (2) Enim  nobis anus illa recens  ordeum adfatim et
sine ulla  mensura largita est, ut equus quidem  meus tanta copia et quidem
solus  potitus saliares se  cenas <cenas>  crederet. (3) Ego  uero, numquam
alias  hordeum  <crudum  sed>  tunsum  minutatim  et  diutina  coquitatione
iurulentum  semper <solitus>  esse [rim],  (4)  rimatus angulum,  quo panes
reliquiae  totius  multitudinis  congestae  fuerant,  fauces  diutina  fame
saucias et araneantes ualenter  exerceo. (5) Et ecce nocte promota latrones
expergiti  castra  commouent instructique  uarie,  partim gladiis  arma<ti,
par>tim in Lemures reformati, concito se gradu proripiunt. (6) Nec me tamen
instanter ac fortiter manducantem  uel somnus imminens impedire potuit. (7)
Et quamquam prius, cum essem Lucius, unico uel secundo pane contentus mensa
decederem,  tunc  uentri tam  profundo  seruiens iam  ferme tertium  qualum
rumigabam. Huic me operi attonitum clara lux oppressit.

XXIII

(1)  Tandem itaque  asinali uerecundia  ductus, aegerrime  tamen digrediens
riuulo proximo sitim lenio.  (2) Nec mora, cum latrones ultra <modum> anxii
atque  solliciti remeant,  (3) nullam  quidem prorsus sarcinam  uel omnino,
licet uilem,  laciniam ferentes, sed tantum  gladiis <totis> totis manibus,
immo  factionis suae  cunctis  uiribus (3)  <munitam> unicam  uirginem filo
liberalem  et, ut  matronatus  eius indicabat,  summatem regionis,  puellam
mehercules et asino tali  concupiscendam, maerentem et crines cum ueste sua
lacerantem  aduehebant. (4)  Eam simul  intra speluncam  <ducunt> uerbisque
quae  dolebat  minora  facientes sic  adloquuntur:  "Tu  quidem salutis  et
pudicitiae secura breuem patientiam  nostro compendio tribue, quos ad istam
sectam  paupertatis  necessitas adegit.  (5)  Parentes autem  tui de  tanto
suarum diuitiarum  cumulo, quamquam satis cupidi,  tamen sine mora parabunt
scilicet idoneam sui sanguinis redemptionem."

XXIV

(1)  His et  his  similibus blateratis  necquicquam dolor  sedatur puellae.
Quidni? quae inter genua  sua deposito capite sine modo flebat. (2) At illi
intro  uocatae  anui  praecipiunt,  adsidens eam  blando,  quantum  posset,
solaretur alloquio,  seque ad sectae sueta  conferunt. (3) Nec tamen puella
quiuit ullis  aniculae sermonibus ab inceptis  fletibus auocari, sed altius
eiulans  sese et  assiduis singultibus  ilia  quatiens mihi  etiam lacrimas
excussit. (4) Ac sic:  "An ego", inquit, "misera, tali domo, tanta familia,
tam caris  uernulis, tam  sanctis parentibus desolata  et infelicis rapinae
praeda  et  mancipium  effecta inque  isto  saxeo  carere <et  carnificinae
laniena>  seruiliter  clausa (5)  et  omnibus deliciis,  quis innata  atque
innutrita sum, priuata sub incerta salutis <spe> [et carnifieinae lanigena]
inter  tot ac tales  latrones et  horrendum gladiatorum populum  uel fletum
desinere uel omnino uiuere potero?"

(6)  Lamentata  sie  et   animi  dolore  et  faueium  tundore  et  corporis
lassitudine iam  fatigata marcentes oculos  demisit ad soporem.  

XXV.

(1) At
commodum  coniuerat  nec diu,  cum  repente lymphatico  ritu somno  recussa
<longe>  longeque  uehementius  adflictare  sese  et  pectus  etiam  palmis
infestis  aniculae, (2) quanquam   instantissime  causas  noui  et  instaurati
maeroris requirenti, sic adsuspirans altius infit: (3) "Em nunc certe, nunc
maxime  funditus  perii,  nunc  spei salutiferae  renuntiaui.  Laqueus  aut
gladius   aut   certe   praecipitium   procul   dubio   capessendum   est."

(4)  Ad haec  anus  iratior dicere  eam saeuiore  iam uultu  iubebat, quid,
malum, fleret  uel quid  repente postliminio pressae  quietis lamentationes
licentiosas  refricaret.  (5)   "Nimirum"  inquit,  "tanto  compendio  tuae
redemptionis defraudare iuuenes meos destinas? (6) Quod si pergis ulterius,
iam faxo  lacrimis istis,  quas parui pendere  latrones consuerunt, insuper
habitis uiua exurare."

XXVI

(1)  Tali  puella  sermone  deterrita manusque  eius  exosculata:  "Parce",
inquit, "mi parens, et  durissimo casu