1.1

Qui fit, Maecenas, ut nemo, quam sibi sortem

seu ratio dederit seu fors obiecerit, illa

contentus vivat, laudet diversa sequentis?

'o fortunati mercatores' gravis annis

5

miles ait, multo iam fractus membra labore;

contra mercator navim iactantibus Austris:

'militia est potior. quid enim? concurritur: horae

momento cita mors venit aut victoria laeta.'

agricolam laudat iuris legumque peritus,

10

sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat;

ille, datis vadibus qui rure extractus in urbem est,

solos felicis viventis clamat in urbe.

cetera de genere hoc--adeo sunt multa--loquacem

delassare valent Fabium. ne te morer, audi,

15

quo rem deducam. si quis deus 'en ego' dicat

'iam faciam quod voltis: eris tu, qui modo miles,

mercator; tu, consultus modo, rusticus: hinc vos,

vos hinc mutatis discedite partibus. eia,

quid statis?' nolint. atqui licet esse beatis.

20

quid causae est, merito quin illis Iuppiter ambas

iratus buccas inflet neque se fore posthac

tam facilem dicat, votis ut praebeat aurem?

praeterea, ne sic ut qui iocularia ridens

percurram: quamquam ridentem dicere verum

25

quid vetat? ut pueris olim dant crustula blandi

doctores, elementa velint ut discere prima:

sed tamen amoto quaeramus seria ludo:

ille gravem duro terram qui vertit aratro,

perfidus hic caupo, miles nautaeque, per omne

30

audaces mare qui currunt, hac mente laborem

sese ferre, senes ut in otia tuta recedant,

aiunt, cum sibi sint congesta cibaria: sicut

parvola--nam exemplo est--magni formica laboris

ore trahit quodcumque potest atque addit acervo

35

quem struit, haud ignara ac non incauta futuri.

quae, simul inversum contristat Aquarius annum,

non usquam prorepit et illis utitur ante

quaesitis sapiens, cum te neque fervidus aestus

demoveat lucro neque hiems, ignis mare ferrum,

40

nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter.

quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri

furtim defossa timidum deponere terra?

quod, si conminuas, vilem redigatur ad assem?

at ni id fit, quid habet pulcri constructus acervus?

45

milia frumenti tua triverit area centum:

non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut, si

reticulum panis venalis inter onusto

forte vehas umero, nihilo plus accipias quam

qui nil portarit. vel dic quid referat intra

50

naturae finis viventi, iugera centum an

mille aret? 'at suave est ex magno tollere acervo.'

dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas,

cur tua plus laudes cumeris granaria nostris?

ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna

55

vel cyatho et dicas 'magno de flumine mallem

quam ex hoc fonticulo tantundem sumere.' eo fit,

plenior ut siquos delectet copia iusto,

cum ripa simul avolsos ferat Aufidus acer.

at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo

60

turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis.

at bona pars hominum decepta cupidine falso

'nil satis est', inquit, 'quia tanti quantum habeas sis':

quid facias illi? iubeas miserum esse, libenter

quatenus id facit: ut quidam memoratur Athenis

65

sordidus ac dives, populi contemnere voces

sic solitus: 'populus me sibilat, at mihi plaudo

ipse domi, simul ac nummos contemplor in arca.'

Tantalus a labris sitiens fugientia captat

flumina--quid rides? mutato nomine de te

70

fabula narratur: congestis undique saccis

indormis inhians et tamquam parcere sacris

cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis.

nescis, quo valeat nummus, quem praebeat usum?

panis ematur, holus, vini sextarius, adde

75

quis humana sibi doleat natura negatis.

an vigilare metu exanimem, noctesque diesque

formidare malos fures, incendia, servos,

ne te conpilent fugientes, hoc iuvat? horum

semper ego optarim pauperrimus esse bonorum.

80

at si condoluit temptatum frigore corpus

aut alius casus lecto te adflixit, habes qui

adsideat, fomenta paret, medicum roget, ut te

suscitet ac reddat gnatis carisque propinquis?

non uxor salvum te volt, non filius; omnes

85

vicini oderunt, noti, pueri atque puellae.

miraris, cum tu argento post omnia ponas,

si nemo praestet, quem non merearis, amorem?

an si cognatos, nullo natura labore

quos tibi dat, retinere velis servareque amicos,

90

infelix operam perdas, ut siquis asellum

in campo doceat parentem currere frenis?

denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus,

pauperiem metuas minus et finire laborem

incipias, parto quod avebas, ne facias quod

95

Ummidius quidam; non longa est fabula: dives

ut metiretur nummos, ita sordidus, ut se

non umquam servo melius vestiret, ad usque

supremum tempus, ne se penuria victus

opprimeret, metuebat. at hunc liberta securi

100

divisit medium, fortissima Tyndaridarum.

'quid mi igitur suades? ut vivam Naevius aut sic

ut Nomentanus?' pergis pugnantia secum

frontibus adversis conponere: non ego avarum

cum veto te, fieri vappam iubeo ac nebulonem:

105

est inter Tanain quiddam socerumque Viselli:

est modus in rebus, sunt certi denique fines,

quos ultra citraque nequit consistere rectum.

illuc, unde abii, redeo, qui nemo, ut avarus,

se probet ac potius laudet diversa sequentis,

110

quodque aliena capella gerat distentius uber,

tabescat neque se maiori pauperiorum

turbae conparet, hunc atque hunc superare laboret.

sic festinanti semper locupletior obstat,

ut, cum carceribus missos rapit ungula currus,

115

instat equis auriga suos vincentibus, illum

praeteritum temnens extremos inter euntem.

inde fit, ut raro, qui se vixisse beatum

dicat et exacto contentus tempore vita

cedat uti conviva satur, reperire queamus.

120

iam satis est. ne me Crispini scrinia lippi

conpilasse putes, verbum non amplius addam.

---

1.2

Ambubaiarum collegia, pharmacopolae,

mendici, mimae, balatrones, hoc genus omne

maestum ac sollicitum est cantoris morte Tigelli.

quippe benignus erat. contra hic, ne prodigus esse

5

dicatur metuens, inopi dare nolit amico,

frigus quo duramque famem propellere possit.

hunc si perconteris, avi cur atque parentis

praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem,

omnia conductis coemens obsonia nummis,

10

sordidus atque animi quod parvi nolit haberi,

respondet. laudatur ab his, culpatur ab illis.

Fufidius vappae famam timet ac nebulonis

[dives agris, dives positis in fenore nummis]:

quinas hic capiti mercedes exsecat atque

15

quanto perditior quisque est, tanto acrius urget;

nomina sectatur modo sumpta veste virili

sub patribus duris tironum. 'maxime' quis non

'Iuppiter' exclamat simul atque audivit? 'at in se

pro quaestu sumptum facit hic?' vix credere possis,

20

quam sibi non sit amicus, ita ut pater ille, Terenti

fabula quem miserum gnato vixisse fugato

inducit, non se peius cruciaverit atque hic.

siquis nunc quaerat 'quo res haec pertinet?' illuc:

dum vitant stulti vitia, in contraria currunt.

25

Maltinus tunicis demissis ambulat, est qui

inguen ad obscaenum subductis usque; facetus

pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum:

nil medium est. sunt qui nolint tetigisse nisi illas

quarum subsuta talos tegat instita veste,

30

contra alius nullam nisi olenti in fornice stantem.

quidam notus homo cum exiret fornice, 'macte

virtute esto' inquit sententia dia Catonis;

'nam simul ac venas inflavit taetra libido,

huc iuvenes aequom est descendere, non alienas

35

permolere uxores.' 'nolim laudarier' inquit

'sic me' mirator cunni Cupiennius albi.

audire est operae pretium, procedere recte

qui moechis non voltis, ut omni parte laborent

utque illis multo corrupta dolore voluptas

40

atque haec rara cadat dura inter saepe pericla.

hic se praecipitem tecto dedit, ille flagellis

ad mortem caesus, fugiens hic decidit acrem

praedonum in turbam, dedit hic pro corpore nummos,

hunc perminxerunt calones; quin etiam illud

45

accidit, ut cuidam testis caudamque salacem

demeterent ferro. 'iure' omnes: Galba negabat.

tutior at quanto merx est in classe secunda,

libertinarum dico: Sallustius in quas

non minus insanit quam qui moechatur. at hic si,

50

qua res, qua ratio suaderet quaque modeste

munifico esse licet, vellet bonus atque benignus

esse, daret quantum satis esset nec sibi damno

dedecorique foret. verum hoc se amplectitur uno,

hoc amat et laudat: 'matronam nullam ego tango',

55

ut quondam Marsaeus, amator Originis ille,

qui patrium mimae donat fundumque laremque,

'nil fuerit mi' inquit 'cum uxoribus umquam alienis.'

verum est cum mimis, est cum meretricibus, unde

fama malum gravius quam res trahit. an tibi abunde

60

personam satis est, non illud, quidquid ubique

officit, evitare? bonam deperdere famam,

rem patris oblimare malum est ubicumque. quid inter-

est in matrona, ancilla peccesne togata?

Villius in Fausta Sullae gener, hoc miser uno

65

nomine deceptus, poenas dedit usque superque

quam satis est, pugnis caesus ferroque petitus,

exclusus fore, cum Longarenus foret intus.

huic si muttonis verbis mala tanta videnti

diceret haec animus 'quid vis tibi? numquid ego a te

70

magno prognatum deposco consule cunnum

velatumque stola, mea cum conferbuit ira?'

quid responderet? 'magno patre nata puella est.'

at quanto meliora monet pugnantiaque istis

dives opis natura suae, tu si modo recte

75

dispensare velis ac non fugienda petendis

inmiscere. tuo vitio rerumne labores,

nil referre putas? quare, ne paeniteat te,

desine matronas sectarier, unde laboris

plus haurire mali est quam ex re decerpere fructus.

80

nec magis huic, inter niveos viridisque lapillos

sit licet, hoc, Cerinthe, tuum tenerum est femur aut crus

rectius, atque etiam melius persaepe togatae.

adde huc, quod mercem sine fucis gestat, aperte

quod venale habet ostendit nec, siquid honesti est,

85

iactat habetque palam, quaerit, quo turpia celet.

regibus hic mos est, ubi equos mercantur: opertos

inspiciunt, ne si facies, ut saepe, decora

molli fulta pede est, emptorem inducat hiantem,

quod pulcrae clunes, breve quod caput, ardua cervix.

90

hoc illi recte: ne corporis optima Lyncei

contemplere oculis, Hypsaea caecior illa,

quae mala sunt, spectes. 'o crus, o bracchia.' verum

depugis, nasuta, brevi latere ac pede longo est.

matronae praeter faciem nil cernere possis,

95

cetera, ni Catia est, demissa veste tegentis.

si interdicta petes, vallo circumdata--nam te

hoc facit insanum--, multae tibi tum officient res,

custodes, lectica, ciniflones, parasitae,

ad talos stola demissa et circumdata palla,

100

plurima, quae invideant pure adparere tibi rem.

altera, nil obstat: Cois tibi paene videre est

ut nudam, ne crure malo, ne sit pede turpi;

metiri possis oculo latus. an tibi mavis

insidias fieri pretiumque avellier ante

105

quam mercem ostendi? leporem venator ut alta

in nive sectetur, positum sic tangere nolit,

cantat et adponit 'meus est amor huic similis; nam

transvolat in medio posita et fugientia captat.'

hiscine versiculis speras tibi posse dolores

110

atque aestus curasque gravis e pectore pelli?

nonne, cupidinibus statuat natura modum quem,

quid latura sibi, quid sit dolitura negatum,

quaerere plus prodest et inane abscindere soldo?

num, tibi cum faucis urit sitis, aurea quaeris

115

pocula? num esuriens fastidis omnia praeter

pavonem rhombumque? tument tibi cum inguina, num, si

ancilla aut verna est praesto puer, impetus in quem

continuo fiat. malis tentigine rumpi?

non ego; namque parabilem amo venerem facilemque.

120

illam 'post paulo' 'sed pluris' 'si exierit vir'

Gallis, hanc Philodemus ait sibi, quae neque magno

stet pretio neque cunctetur cum est iussa venire.

candida rectaque sit, munda hactenus, ut neque longa

nec magis alba velit quam dat natura videri.

125

haec ubi supposuit dextro corpus mihi laevom,

Ilia et Egeria est; do nomen quodlibet illi.

nec vereor, ne, dum futuo, vir rure recurrat,

ianua frangatur, latret canis, undique magno

pulsa domus strepitu resonet, vepallida lecto

130

desiliat mulier, miseram se conscia clamet,

cruribus haec metuat, doti deprensa, egomet mi.

discincta tunica fugiendum est et pede nudo,

ne nummi pereant aut puga aut denique fama.

deprendi miserum est: Fabio vel iudice vincam.

---

1.3

Omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos

ut numquam inducant animum cantare rogati,

iniussi numquam desistant. Sardus habebat

ille Tigellius hoc. Caesar, qui cogere posset,

5

si peteret per amicitiam patris atque suam, non

quicquam proficeret; si conlibuisset, ab ovo

usque ad mala citaret 'io Bacchae' modo summa

voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.

nil aequale homini fuit illi: saepe velut qui

10

currebat fugiens hostem, persaepe velut qui

Iunonis sacra ferret; habebat saepe ducentos,

saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas,

omnia magna loquens, modo 'sit mihi mensa tripes et

concha salis puri et toga, quae defendere frigus

15

quamvis crassa queat.' deciens centena dedisses

huic parco, paucis contento, quinque diebus

nil erat in loculis; noctes vigilabat ad ipsum

mane, diem totum stertebat; nil fuit unquam

sic inpar sibi. nunc aliquis dicat mihi 'quid tu?

20

nullane habes vitia?' immo alia et fortasse minora.

Maenius absentem Novium cum carperet, 'heus tu'

quidam ait 'ignoras te an ut ignotum dare nobis

verba putas?' 'egomet mi ignosco' Maenius inquit.

stultus et inprobus hic amor est dignusque notari.

25

cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis,

cur in amicorum vitiis tam cernis acutum

quam aut aquila aut serpens Epidaurius? at tibi contra

evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi.

iracundior est paulo, minus aptus acutis

30

naribus horum hominum; rideri possit eo quod

rusticius tonso toga defluit et male laxus

in pede calceus haeret: at est bonus, ut melior vir

non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens

inculto latet hoc sub corpore. denique te ipsum

35

concute, numqua tibi vitiorum inseverit olim

natura aut etiam consuetudo mala; namque

neglectis urenda filix innascitur agris.

illuc praevertamur, amatorem quod amicae

turpia decipiunt caecum vitia aut etiam ipsa haec

40

delectant, veluti Balbinum polypus Hagnae.

vellem in amicitia sic erraremus et isti

errori nomen virtus posuisset honestum.

ac pater ut gnati, sic nos debemus amici

siquod sit vitium non fastidire. strabonem

45

appellat paetum pater, et pullum, male parvos

sicui filius est, ut abortivus fuit olim

Sisyphus; hunc varum distortis cruribus, illum

balbutit scaurum pravis fultum male talis.

parcius hic vivit: frugi dicatur; ineptus

50

et iactantior hic paulo est: concinnus amicis

postulat ut videatur; at est truculentior atque

plus aequo liber: simplex fortisque habeatur;

caldior est: acris inter numeretur. opinor,

haec res et iungit iunctos et servat amicos.

55

at nos virtutes ipsas invertimus atque

sincerum furimus vas incrustare. probus quis

nobiscum vivit, multum demissus homo: illi

tardo cognomen, pingui damus. hic fugit omnis

insidias nullique malo latus obdit apertum,

60

cum genus hoc inter vitae versemur, ubi acris

invidia atque vigent ubi crimina: pro bene sano

ac non incauto fictum astutumque vocamus.

simplicior quis et est, qualem me saepe libenter

obtulerim tibi, Maecenas, ut forte legentem

65

aut tacitum inpellat quovis sermone: 'molestus,

communi sensu plane caret' inquimus. eheu,

quam temere in nosmet legem sancimus iniquam.

nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est,

qui minimis urgetur. amicus dulcis, ut aequum est,

70

cum mea conpenset vitiis bona, pluribus hisce,

si modo plura mihi bona sunt, inclinet, amari

si volet: hac lege in trutina ponetur eadem.

qui, ne tuberibus propriis offendat amicum,

postulat, ignoscet verrucis illius: aequum est

75

peccatis veniam poscentem reddere rursus.

denique, quatenus excidi penitus vitium irae,

cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non

ponderibus modulisque suis ratio utitur ac res

ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet?

80

siquis eum servum, patinam qui tollere iussus

semesos piscis tepidumque ligurrierit ius,

in cruce suffigat, Labeone insanior inter

sanos dicatur. quanto hoc furiosius atque

maius peccatum est: paulum deliquit amicus,

85

quod nisi concedas, habeare insuavis: acerbus

odisti et fugis ut Rusonem debitor aeris,

qui nisi, cum tristes misero venere kalendae,

mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras

porrecto iugulo historias captivus ut audit.

90

conminxit lectum potus mensave catillum

Euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,

aut positum ante mea quia pullum in parte catini

sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus

sit mihi? quid faciam, si furtum fecerit aut si

95

prodiderit conmissa fide sponsumve negarit?

quis paria esse fere placuit peccata, laborant,

cum ventum ad verum est: sensus moresque repugnant

atque ipsa utilitas, iusti prope mater et aequi.

cum prorepserunt primis animalia terris,

100

mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter

unguibus et pugnis, dein fustibus atque ita porro

pugnabant armis, quae post fabricaverat usus,

donec verba, quibus voces sensusque notarent,

nominaque invenere; dehinc absistere bello,

105

oppida coeperunt munire et ponere leges,

ne quis fur esset neu latro neu quis adulter.

nam fuit ante Helenam cunnus taeterrima belli

causa, sed ignotis perierunt mortibus illi,

quos venerem incertam rapientis more ferarum

110

viribus editior caedebat ut in grege taurus.

iura inventa metu iniusti fateare necesse est,

tempora si fastosque velis evolvere mundi.

nec natura potest iusto secernere iniquum,

dividit ut bona diversis, fugienda petendis,

115

nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque,

qui teneros caules alieni fregerit horti

et qui nocturnus sacra divum legerit. adsit

regula, peccatis quae poenas inroget aequas,

ne scutica dignum horribili sectere flagello.

120

nam ut ferula caedas meritum maiora subire

verbera, non vereor, cum dicas esse paris res

furta latrociniis et magnis parva mineris

falce recisurum simili te, si tibi regnum

permittant homines. si dives, qui sapiens est,

125

et sutor bonus et solus formosus et est rex,

cur optas quod habes? 'non nosti, quid pater' inquit

'Chrysippus dicat: sapiens crepidas sibi numquam

nec soleas fecit; sutor tamen est sapiens.' qui?

'ut quamvis tacet Hermogenes, cantor tamen atque

130

optumus est modulator; ut Alfenus vafer omni

abiecto instrumento artis clausaque taberna

sutor erat: sapiens operis sic optimus omnis

est opifex, solus sic rex.' vellunt tibi barbam

lascivi pueri, quos tu nisi fuste coerces,

135

urgeris turba circum te stante miserque

rumperis et latras, magnorum maxime regum.

ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum

rex ibis neque te quisquam stipator ineptum

praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces

140

ignoscent, siquid peccaro stultus, amici

inque vicem illorum patiar delicta libenter

privatusque magis vivam te rege beatus.

---

1.4

Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poetae

atque alii, quorum comoedia prisca virorum est,

siquis erat dignus describi, quod malus ac fur,

quod moechus foret aut sicarius aut alioqui

5

famosus, multa cum libertate notabant.

hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus,

mutatis tantum pedibus numerisque, facetus,

emunctae naris, durus conponere versus.

nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos,

10

ut magnum, versus dictabat stans pede in uno;

cum flueret lutulentus, erat quod tollere velles;

garrulus atque piger scribendi ferre laborem,

scribendi recte: nam ut multum, nil moror. ecce,

Crispinus minimo me provocat 'accipe, si vis,

15

accipiam tabulas; detur nobis locus, hora,

custodes; videamus, uter plus scribere possit.'

di bene fecerunt, inopis me quodque pusilli

finxerunt animi, raro et perpauca loquentis;

at tu conclusas hircinis follibus auras

20

usque laborantis, dum ferrum molliat ignis,

ut mavis, imitare. beatus Fannius ultro

delatis capsis et imagine, cum mea nemo

scripta legat, volgo recitare timentis ob hanc rem,

quod sunt quos genus hoc minime iuvat, utpote pluris

25

culpari dignos. quemvis media elige turba:

aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat.

hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum:

hunc capit argenti splendor; stupet Albius aere;

hic mutat merces surgente a sole ad eum, quo

30

vespertina tepet regio, quin per mala praeceps

fertur uti pulvis collectus turbine, nequid

summa deperdat metuens aut ampliet ut rem.

omnes hi metuunt versus, odere poetas.

'faenum habet in cornu, longe fuge; dummodo risum

35

excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico

et quodcumque semel chartis inleverit, omnis

gestiet a furno redeuntis scire lacuque

et pueros et anus.' agedum pauca accipe contra.

primum ego me illorum, dederim quibus esse poetis,

40

excerpam numero: neque enim concludere versum

dixeris esse satis neque, siqui scribat uti nos

sermoni propiora, putes hunc esse poetam.

ingenium cui sit, cui mens divinior atque os

magna sonaturum, des nominis huius honorem.

45

idcirco quidam comoedia necne poema

esset, quaesivere, quod acer spiritus ac vis

nec verbis nec rebus inest, nisi quod pede certo

differt sermoni, sermo merus. 'at pater ardens

saevit, quod meretrice nepos insanus amica

50

filius uxorem grandi cum dote recuset,

ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante

noctem cum facibus.' numquid Pomponius istis

audiret leviora, pater si viveret? ergo

non satis est puris versum perscribere verbis,

55

quem si dissolvas, quivis stomachetur eodem

quo personatus pacto pater. his, ego quae nunc,

olim quae scripsit Lucilius, eripias si

tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est

posterius facias praeponens ultima primis,

60

non, ut si solvas 'postquam Discordia taetra

belli ferratos postis portasque refregit',

invenias etiam disiecti membra poetae.

hactenus haec: alias, iustum sit necne poema.

nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit

65

suspectum genus hoc scribendi. Sulgius acer

ambulat et Caprius, rauci male cumque libellis,

magnus uterque timor latronibus; at bene siquis

et vivat puris manibus, contemnat utrumque.

ut sis tu similis Caeli Birrique latronum,

70

non ego sim Capri neque Sulgi: cur metuas me?

nulla taberna meos habeat neque pila libellos,

quis manus insudet volgi Hermogenisque Tigelli,

nec recito cuiquam nisi amicis idque coactus,

non ubivis coramve quibuslibet. in medio qui

75

scripta foro recitent, sunt multi quique lavantes:

suave locus voci resonat conclusus. inanis

hoc iuvat, haud illud quaerentis, num sine sensu,

tempore num faciant alieno. 'laedere gaudes'

inquit 'et hoc studio pravus facis.' unde petitum

80

hoc in me iacis? est auctor quis denique eorum,

vixi cum quibus? absentem qui rodit, amicum

qui non defendit alio culpante, solutos

qui captat risus hominum famamque dicacis,

fingere qui non visa potest, conmissa tacere

85

qui nequit: hic niger est, hunc tu, Romane, caveto.

saepe tribus lectis videas cenare quaternos,

e quibus unus amet quavis aspergere cunctos

praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,

condita cum verax aperit praecordia Liber:

90

hic tibi comis et urbanus liberque videtur

infesto nigris: ego si risi, quod ineptus

pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum,

lividus et mordax videor tibi? mentio siquae

de Capitolini furtis iniecta Petilli

95

te coram fuerit, defendas, ut tuus est mos:

'me Capitolinus convictore usus amicoque

a puero est causaque mea permulta rogatus

fecit et incolumis laetor quod vivit in urbe;

sed tamen admiror, quo pacto iudicium illud

100

fugerit': hic nigrae sucus lolliginis, haec est

aerugo mera; quod vitium procul afore chartis,

atque animo prius, ut siquid promittere de me

possum aliud vere, promitto. liberius si

dixero quid, si forte iocosius, hoc mihi iuris

105

cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me,

ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando.

cum me hortaretur, parce frugaliter atque

viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset:

'nonne vides, Albi ut male vivat filius utque

110

Baius inops? magnum documentum, ne patriam rem

perdere quis velit.' a turpi meretricis amore

cum deterreret: 'Scetani dissimilis sis.'

ne sequerer moechas, concessa cum venere uti

possem: 'deprensi non bella est fama Treboni'

115

aiebat. 'sapiens, vitatu quidque petitu

sit melius, causas reddet tibi; mi satis est, si

traditum ab antiquis morem servare tuamque,

dum custodis eges, vitam famamque tueri

incolumem possum; simul ac duraverit aetas

120

membra animumque tuum, nabis sine cortice.' sic me

formabat puerum dictis et, sive iubebat

ut facerem quid, 'habes auctorem, quo facias hoc'

unum ex iudicibus selectis obiciebat,

sive vetabat, 'an hoc inhonestum et inutile factu

125

necne sit, addubites, flagret rumore malo cum

hic atque ille?' avidos vicinum funus ut aegros

exanimat mortisque metu sibi parcere cogit,

sic teneros animos aliena opprobria saepe

absterrent vitiis. ex hoc ego sanus ab illis

130

perniciem quaecumque ferunt, mediocribus et quis

ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc

largiter abstulerit longa aetas, liber amicus,

consilium proprium; neque enim, cum lectulus aut me

porticus excepit, desum mihi. 'rectius hoc est;

135

hoc faciens vivam melius; sic dulcis amicis

occurram; hoc quidam non belle: numquid ego illi

inprudens olim faciam simile?' haec ego mecum

conpressis agito labris; ubi quid datur oti,

inludo chartis. hoc est mediocribus illis

140

ex vitiis unum; cui si concedere nolis,

multa poetarum veniat manus, auxilio quae

sit mihi--nam multo plures sumus--, ac veluti te

Iudaei cogemus in hanc concedere turbam.

---

1.5

Egressum magna me accepit Aricia Roma

hospitio modico; rhetor comes Heliodorus,

Graecorum longe doctissimus; inde Forum Appi

differtum nautis cauponibus atque malignis.

5

hoc iter ignavi divisimus, altius ac nos

praecinctis unum: minus est gravis Appia tardis.

hic ego propter aquam, quod erat deterrima, ventri

indico bellum, cenantis haud animo aequo

exspectans comites. iam nox inducere terris

10

umbras et caelo diffundere signa parabat:

tum pueri nautis, pueris convicia nautae

ingerere: 'huc adpelle'; 'trecentos inseris'; 'ohe,

iam satis est.' dum aes exigitur, dum mula ligatur,

tota abit hora. mali culices ranaeque palustres

15

avertunt somnos; absentem cantat amicam

multa prolutus vappa nauta atque viator

certatim; tandem fessus dormire viator

incipit ac missae pastum retinacula mulae

nauta piger saxo religat stertitque supinus.

20

iamque dies aderat, nil cum procedere lintrem

sentimus, donec cerebrosus prosilit unus

ac mulae nautaeque caput lumbosque saligno

fuste dolat: quarta vix demum exponimur hora.

ora manusque tua lavimus, Feronia, lympha.

25

milia tum pransi tria repimus atque subimus

inpositum saxis late candentibus Anxur.

huc venturus erat Maecenas optimus atque

Cocceius, missi magnis de rebus uterque

legati, aversos soliti conponere amicos.

30

hic oculis ego nigra meis collyria lippus

inlinere. interea Maecenas advenit atque

Cocceius Capitoque simul Fonteius, ad unguem

factus homo, Antoni, non ut magis alter, amicus.

Fundos Aufidio Lusco praetore libenter

35

linquimus, insani ridentes praemia scribae,

praetextam et latum clavum prunaeque vatillum.

in Mamurrarum lassi deinde urbe manemus,

Murena praebente domum, Capitone culinam.

postera lux oritur multo gratissima; namque

40

Plotius et Varius Sinuessae Vergiliusque

occurrunt, animae, qualis neque candidiores

terra tulit neque quis me sit devinctior alter.

o qui conplexus et gaudia quanta fuerunt.

nil ego contulerim iucundo sanus amico.

45

proxima Campano ponti quae villula, tectum

praebuit et parochi, quae debent, ligna salemque.

hinc muli Capuae clitellas tempore ponunt.

lusum it Maecenas, dormitum ego Vergiliusque;

namque pila lippis inimicum et ludere crudis.

50

hinc nos Coccei recipit plenissima villa,

quae super est Caudi cauponas. nunc mihi paucis

Sarmenti scurrae pugnam Messique Cicirri,

Musa, velim memores et quo patre natus uterque

contulerit litis. Messi clarum genus Osci;

55

Sarmenti domina exstat: ab his maioribus orti

ad pugnam venere. prior Sarmentus 'equi te

esse feri similem dico.' ridemus, et ipse

Messius 'accipio,' caput et movet. 'o tua cornu

ni foret exsecto frons,' inquit, 'quid faceres, cum

60

sic mutilus minitaris?' at illi foeda cicatrix

saetosam laevi frontem turpaverat oris.

Campanum in morbum, in faciem permulta iocatus,

pastorem saltaret uti Cyclopa rogabat:

nil illi larva aut tragicis opus esse cothurnis.

65

multa Cicirrus ad haec: donasset iamne catenam

ex voto Laribus, quaerebat; scriba quod esset,

nilo deterius dominae ius esse; rogabat

denique, cur umquam fugisset, cui satis una

farris libra foret, gracili sic tamque pusillo.

70

prorsus iucunde cenam producimus illam.

tendimus hinc recta Beneventum, ubi sedulus hospes

paene macros arsit dum turdos versat in igni.

nam vaga per veterem dilapso flamma culinam

Volcano summum properabat lambere tectum.

75

convivas avidos cenam servosque timentis

tum rapere atque omnis restinguere velle videres.

incipit ex illo montis Apulia notos

ostentare mihi, quos torret Atabulus et quos

nunquam erepsemus, nisi nos vicina Trivici

80

villa recepisset lacrimoso non sine fumo,

udos cum foliis ramos urente camino.

hic ego mendacem stultissimus usque puellam

ad mediam noctem exspecto; somnus tamen aufert

intentum veneri; tum inmundo somnia visu

85

nocturnam vestem maculant ventremque supinum.

quattuor hinc rapimur viginti et milia raedis,

mansuri oppidulo, quod versu dicere non est,

signis perfacile est: venit vilissima rerum

hic aqua, sed panis longe pulcherrimus, ultra

90

callidus ut soleat umeris portare viator.

nam Canusi lapidosus, aquae non ditior urna:

qui locus a forti Diomede est conditus olim.

flentibus hinc Varius discedit maestus amicis.

inde Rubos fessi pervenimus, utpote longum

95

carpentes iter et factum corruptius imbri.

postera tempestas melior, via peior ad usque

Bari moenia piscosi; dein Gnatia Lymphis

iratis exstructa dedit risusque iocosque,

dum flamma sine tura liquescere limine sacro

100

persuadere cupit. credat Iudaeus Apella,

non ego; namque deos didici securum agere aevom

nec, siquid miri faciat natura, deos id

tristis ex alto caeli demittere tecto.

Brundisium longae finis chartaeque viaeque est.

---

1.6

Non quia, Maecenas, Lydorum quidquid Etruscos

incoluit finis, nemo generosior est te,

nec quod avus tibi maternus fuit atque paternus

olim qui magnis legionibus imperitarent,

5

ut plerique solent, naso suspendis adunco

ignotos, ut me libertino patre natum.

cum referre negas, quali sit quisque parente

natus, dum ingenuus, persuades hoc tibi vere,

ante potestatem Tulli atque ignobile regnum

10

multos saepe viros nullis maioribus ortos

et vixisse probos amplis et honoribus auctos;

contra Laevinum, Valeri genus, unde Superbus

Tarquinius regno pulsus fugit, unius assis

non umquam pretio pluris licuisse, notante

15

iudice quo nosti, populo, qui stultus honores

saepe dat indignis et famae servit ineptus,

qui stupet in titulis et imaginibus. quid oportet

nos facere a volgo longe longeque remotos?

namque esto: populus Laevino mallet honorem

20

quam Decio mandare novo censorque moveret

Appius, ingenuo si non essem patre natus:

vel merito, quoniam in propria non pelle quiessem.

sed fulgente trahit constrictos Gloria curru

non minus ignotos generosis. quo tibi, Tilli,

25

sumere depositum clavom fierique tribuno?

invidia adcrevit, privato quae minor esset.

nam ut quisque insanus nigris medium impediit crus

pellibus et latum demisit pectore clavom,

audit continuo 'quis homo hic est? quo patre natus?'

30

ut siqui aegrotet quo morbo Barrus, haberi

et cupiat formosus, eat quacumque, puellis

iniciat curam quaerendi singula, quali

sit facie, sura, quali pede, dente, capillo:

sic qui promittit civis, urbem sibi curae,

35

imperium fore et Italiam, delubra deorum,

quo patre sit natus, num ignota matre inhonestus,

omnis mortalis curare et quaerere cogit.

'tune, Syri Damae aut Dionysi filius, audes

deicere de saxo civis aut tradere Cadmo?'

40

'at Novius collega gradu post me sedet uno;

namque est ille, pater quod erat meus.' 'hoc tibi Paulus

et Messalla videris? at hic, si plostra ducenta

concurrantque foro tria funera magna, sonabit,

cornua quod vincatque tubas: saltem tenet hoc nos.'

45

nunc ad me redeo libertino patre natum,

quem rodunt omnes libertino patre natum,

nunc, quia sim tibi, Maecenas, convictor, at olim,

quod mihi pareret legio Romana tribuno.

dissimile hoc illi est, quia non, ut forsit honorem

50

iure mihi invideat quivis, ita te quoque amicum,

praesertim cautum dignos adsumere, prava

ambitione procul. felicem dicere non hoc

me possim, casu quod te sortitus amicum;

nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim

55

Vergilius, post hunc Varius dixere, quid essem.

ut veni coram, singultim pauca locutus--

infans namque pudor prohibebat plura profari--

non ego me claro natum patre, non ego circum

me Satureiano vectari rura caballo,

60

sed quod eram narro. respondes, ut tuus est mos,

pauca; abeo, et revocas nono post mense iubesque

esse in amicorum numero. magnum hoc ego duco,

quod placui tibi, qui turpi secernis honestum

non patre praeclaro, sed vita et pectore puro.

65

atqui si vitiis mediocribus ac mea paucis

mendosa est natura, alioqui recta, velut si

egregio inspersos reprendas corpore naevos,

si neque avaritiam neque sordes nec mala lustra

obiciet vere quisquam mihi, purus et insons,

70

ut me collaudem, si et vivo carus amicis,

causa fuit pater his; qui macro pauper agello

noluit in Flavi ludum me mittere, magni

quo pueri magnis e centurionibus orti

laevo suspensi loculos tabulamque lacerto

75

ibant octonos referentes idibus aeris,

sed puerum est ausus Romam portare docendum

artis quas doceat quivis eques atque senator

semet prognatos. vestem servosque sequentis,

in magno ut populo, siqui vidisset, avita

80

ex re praeberi sumptus mihi crederet illos.

ipse mihi custos incorruptissimus omnis

circum doctores aderat. quid multa? pudicum,

qui primus virtutis honos, servavit ab omni

non solum facto, verum opprobrio quoque turpi

85

nec timuit, sibi ne vitio quis verteret, olim

si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor

mercedes sequerer; neque ego essem questus. at hoc nunc

laus illi debetur et a me gratia maior.

nil me paeniteat sanum patris huius, eoque

90

non, ut magna dolo factum negat esse suo pars,

quod non ingenuos habeat clarosque parentes,

sic me defendam. longe mea discrepat istis

et vox et ratio. nam si natura iuberet

a certis annis aevum remeare peractum

95

atque alios legere, ad fastum quoscumque parentes

optaret sibi quisque, meis contentus honestos

fascibus et sellis nollem mihi sumere, demens

iudicio volgi, sanus fortasse tuo, quod

nollem onus haud umquam solitus portare molestum.

100

nam mihi continuo maior quaerenda foret res

atque salutandi plures, ducendus et unus

et comes alter, uti ne solus rusve peregre<ve>

exirem, plures calones atque caballi

pascendi, ducenda petorrita. nunc mihi curto

105

ire licet mulo vel si libet usque Tarentum,

mantica cui lumbos onere ulceret atque eques armos.

obiciet nemo sordis mihi, quas tibi, Tilli,

cum Tiburte via praetorem quinque secuntur

te pueri, lasanum portantes oenophorumque.

110

hoc ego commodius quam tu, praeclare senator,

milibus atque aliis vivo. quacumque libido est,

incedo solus, percontor quanti holus ac far,

fallacem circum vespertinumque pererro

saepe forum, adsisto divinis, inde domum me

115

ad porri et ciceris refero laganique catinum;

cena ministratur pueris tribus et lapis albus

pocula cum cyatho duo sustinet, adstat echinus

vilis, cum patera guttus, Campana supellex.

deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod cras

120

surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se

voltum ferre negat Noviorum posse minoris.

ad quartam iaceo; post hanc vagor aut ego lecto

aut scripto quod me tacitum iuvet unguor olivo,

non quo fraudatis inmundus Natta lucernis.

125

ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum

admonuit, fugio campum lusumque trigonem.

pransus non avide, quantum interpellet inani

ventre diem durare, domesticus otior. haec est

vita solutorum misera ambitione gravique;

130

his me consolor victurum suavius ac si

quaestor avus pater atque meus patruusque fuisset.

---

1.7

Proscripti Regis Rupili pus atque venenum

hybrida quo pacto sit Persius ultus, opinor

omnibus et lippis notum et tonsoribus esse.

Persius hic permagna negotia dives habebat

Clazomenis et iam litis cum Rege molestas,

5

durus homo atque odio qui posset vincere Regem,

confidens, tumidus, adeo sermonis amari,

Sisennas, Barros ut equis praecurreret albis.

ad Regem redeo. postquam nihil inter utrumque

convenit--hoc etenim sunt omnes iure molesti,

10

quo fortes, quibus adversum bellum incidit: inter

Hectora Priamiden, animosum atque inter Achillem

ira fuit capitalis, ut ultima divideret mors,

non aliam ob causam, nisi quod virtus in utroque

summa fuit: duo si Discordia vexet inertis

15

aut si disparibus bellum incidat, ut Diomedi

cum Lycio Glauco, discedat pigrior, ultro

muneribus missis: Bruto praetore tenente

ditem Asiam, Rupili et Persi par pugnat, uti non

conpositum melius cum Bitho Bacchius. in ius

20

acres procurrunt, magnum spectaculum uterque.

Persius exponit causam; ridetur ab omni

conventu; laudat Brutum laudatque cohortem,

solem Asiae Brutum appellat stellasque salubris

appellat comites excepto Rege; Canem illum,

25

invisum agricolis sidus, venisse: ruebat

flumen ut hibernum, fertur quo rara securis.

tum Praenestinus salso multoque fluenti

expressa arbusto regerit convicia, durus

vindemiator et invictus, cui saepe viator

30

cessisset magna conpellans voce cuculum.

at Graecus, postquam est Italo perfusus aceto,

Persius exclamat: 'per magnos, Brute, deos te

oro, qui reges consueris tollere, cur non

hunc Regem iugulas? operum hoc, mihi crede, tuorum est.'

---

1.8

Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum,

cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum,

maluit esse deum. deus inde ego, furum aviumque

maxima formido; nam fures dextra coercet

5

obscaenoque ruber porrectus ab inguine palus,

ast inportunas volucres in vertice harundo

terret fixa vetatque novis considere in hortis.

huc prius angustis eiecta cadavera cellis

conservus vili portanda locabat in arca;

10

hoc miserae plebi stabat commune sepulcrum;

Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti

mille pedes in fronte, trecentos cippus in agrum

hic dabat, heredes monumentum ne sequeretur.

nunc licet Esquiliis habitare salubribus atque

15

aggere in aprico spatiari, quo modo tristes

albis informem spectabant ossibus agrum,

cum mihi non tantum furesque feraeque suetae

hunc vexare locum curae sunt atque labori

quantum carminibus quae versant atque venenis

20

humanos animos: has nullo perdere possum

nec prohibere modo, simul ac vaga luna decorum

protulit os, quin ossa legant herbasque nocentis.

vidi egomet nigra succinctam vadere palla

Canidiam pedibus nudis passoque capillo,

25

cum Sagana maiore ululantem: pallor utrasque

fecerat horrendas adspectu. scalpere terram

unguibus et pullam divellere mordicus agnam

coeperunt; cruor in fossam confusus, ut inde

manis elicerent animas responsa daturas.

30

lanea et effigies erat altera cerea: maior

lanea, quae poenis conpesceret inferiorem;

cerea suppliciter stabat, servilibus ut quae

iam peritura modis. Hecaten vocat altera, saevam

altera Tisiphonen: serpentes atque videres

35

infernas errare canes Lunamque rubentem,

ne foret his testis, post magna latere sepulcra.

mentior at siquid, merdis caput inquiner albis

corvorum atque in me veniat mictum atque cacatum

ÄIulius et fragilis Pediatia furque Voranus.

40

singula quid memorem, quo pacto alterna loquentes

umbrae cum Sagana resonarint triste et acutum

utque lupi barbam variae cum dente colubrae

abdiderint furtim terris et imagine cerea

largior arserit ignis et ut non testis inultus

45

horruerim voces furiarum et facta duarum?

nam, displosa sonat quantum vesica, pepedi

diffissa nate ficus; at illae currere in urbem.

Canidiae dentis, altum Saganae caliendrum

excidere atque herbas atque incantata lacertis

50

vincula cum magno risuque iocoque videres.

---

1.9

Ibam forte via sacra, sicut meus est mos,

nescio quid meditans nugarum, totus in illis:

accurrit quidam notus mihi nomine tantum

arreptaque manu 'quid agis, dulcissime rerum?'

5

'suaviter, ut nunc est,' inquam 'et cupio omnia quae vis.'

cum adsectaretur, 'numquid vis?' occupo. at ille

'noris nos' inquit; 'docti sumus.' hic ego 'pluris

hoc' inquam 'mihi eris.' misere discedere quaerens

ire modo ocius, interdum consistere, in aurem

10

dicere nescio quid puero, cum sudor ad imos

manaret talos. 'o te, Bolane, cerebri

felicem' aiebam tacitus, cum quidlibet ille

garriret, vicos, urbem laudaret. ut illi

nil respondebam, 'misere cupis' inquit 'abire:

15

iamdudum video; sed nil agis: usque tenebo;

persequar hinc quo nunc iter est tibi.' 'nil opus est te

circumagi: quendam volo visere non tibi notum;

trans Tiberim longe cubat is prope Caesaris hortos.'

'nil habeo quod agam et non sum piger: usque sequar te.'

20

demitto auriculas, ut iniquae mentis asellus,

cum gravius dorso subiit onus. incipit ille:

'si bene me novi, non Viscum pluris amicum,

non Varium facies; nam quis me scribere pluris

aut citius possit versus? quis membra movere

25

mollius? invideat quod et Hermogenes, ego canto.'

interpellandi locus hic erat 'est tibi mater,

cognati, quis te salvo est opus?' 'haud mihi quisquam.

omnis conposui.' 'felices. nunc ego resto.

confice; namque instat fatum mihi triste, Sabella

30

quod puero cecinit divina mota anus urna:

"hunc neque dira venena nec hosticus auferet ensis

nec laterum dolor aut tussis nec tarda podagra:

garrulus hunc quando consumet cumque: loquaces,

si sapiat, vitet, simul atque adoleverit aetas."'

35

ventum erat ad Vestae, quarta iam parte diei

praeterita, et casu tum respondere vadato

debebat, quod ni fecisset, perdere litem.

'si me amas,' inquit 'paulum hic ades.' 'inteream, si

aut valeo stare aut novi civilia iura;

40

et propero quo scis.' 'dubius sum, quid faciam', inquit,

'tene relinquam an rem.' 'me, sodes.' 'non faciam' ille,

et praecedere coepit; ego, ut contendere durum

cum victore, sequor. 'Maecenas quomodo tecum?'

hinc repetit. 'paucorum hominum et mentis bene sanae.'

45

'nemo dexterius fortuna est usus. haberes

magnum adiutorem, posset qui ferre secundas,

hunc hominem velles si tradere: dispeream, ni

summosses omnis.' 'non isto vivimus illic,

quo tu rere, modo; domus hac nec purior ulla est

50

nec magis his aliena malis; nil mi officit, inquam,

ditior hic aut est quia doctior; est locus uni

cuique suus.' 'magnum narras, vix credibile.' 'atqui

sic habet.' 'accendis quare cupiam magis illi

proximus esse.' 'velis tantummodo: quae tua virtus,

55

expugnabis: et est qui vinci possit eoque

difficilis aditus primos habet.' 'haud mihi dero:

muneribus servos corrumpam; non, hodie si

exclusus fuero, desistam; tempora quaeram,

occurram in triviis, deducam. nil sine magno

60

vita labore dedit mortalibus.' haec dum agit, ecce

Fuscus Aristius occurrit, mihi carus et illum

qui pulchre nosset. consistimus. 'unde venis et

quo tendis?' rogat et respondet. vellere coepi

et pressare manu lentissima bracchia, nutans,

65

distorquens oculos, ut me eriperet. male salsus

ridens dissimulare; meum iecur urere bilis.

'certe nescio quid secreto velle loqui te

aiebas mecum.' 'memini bene, sed meliore

tempore dicam; hodie tricensima sabbata: vin tu

70

curtis Iudaeis oppedere?' 'nulla mihi' inquam

'relligio est.' 'at mi: sum paulo infirmior, unus

multorum. ignosces; alias loquar.' huncine solem

tam nigrum surrexe mihi! fugit inprobus ac me

sub cultro linquit. casu venit obvius illi

75

adversarius et 'quo tu, turpissime?' magna

inclamat voce, et 'licet antestari?' ego vero

oppono auriculam. rapit in ius; clamor utrimque,

undique concursus. sic me servavit Apollo.

---

1.10

[Lucili, quam sis mendosus, teste Catone,

defensore tuo, pervincam, qui male factos

emendare parat versus, hoc lenius ille,

quo melior vir et est longe subtilior illo,

5

qui multum puer et loris et funibus udis

exoratus, ut esset, opem qui ferre poetis

antiquis posset contra fastidia nostra,

grammaticorum equitum doctissimus. ut redeam illuc:]

Nempe inconposito dixi pede currere versus

Lucili. quis tam Lucili fautor inepte est,

ut non hoc fateatur? at idem, quod sale multo

urbem defricuit, charta laudatur eadem.

5

nec tamen hoc tribuens dederim quoque cetera; nam sic

et Laberi mimos ut pulchra poemata mirer.

ergo non satis est risu diducere rictum

auditoris; et est quaedam tamen hic quoque virtus.

est brevitate opus, ut currat sententia neu se

10

inpediat verbis lassas onerantibus auris,

et sermone opus est modo tristi, saepe iocoso,

defendente vicem modo rhetoris atque poetae,

interdum urbani, parcentis viribus atque

extenuantis eas consulto. ridiculum acri

15

fortius et melius magnas plerumque secat res.

illi, scripta quibus comoedia prisca viris est,

hoc stabant, hoc sunt imitandi; quos neque pulcher

Hermogenes umquam legit neque simius iste

nil praeter Calvum et doctus cantare Catullum.

20

'at magnum fecit, quod verbis graeca latinis

miscuit.' o seri studiorum, quine putetis

difficile et mirum, Rhodio quod Pitholeonti

contigit? 'at sermo lingua concinnus utraque

suavior, ut Chio nota si conmixta Falerni est.'

25

cum versus facias, te ipsum percontor, an et cum

dura tibi peragenda rei sit causa Petilli?

scilicet oblitus patriaeque patrisque Latini,

cum Pedius causas exsudet Poplicola atque

Corvinus, patriis intermiscere petita

30

verba foris malis, Canusini more bilinguis.

atque ego cum graecos facerem, natus mare citra,

versiculos, vetuit me tali voce Quirinus

post mediam noctem visus, cum somnia vera:

'in silvam non ligna feras insanius ac si

35

magnas Graecorum malis inplere catervas.'

turgidus Alpinus iugulat dum Memnona dumque

diffingit Rheni luteum caput, haec ego ludo,

quae neque in aede sonent certantia iudice Tarpa

nec redeant iterum atque iterum spectanda theatris.

40

arguta meretrice potes Davoque Chremeta

eludente senem comis garrire libellos

unus vivorum, Fundani, Pollio regum

facta canit pede ter percusso; forte epos acer

ut nemo Varius ducit, molle atque facetum

45

Vergilio adnuerunt gaudentes rure Camenae:

hoc erat, experto frustra Varrone Atacino

atque quibusdam aliis, melius quod scribere possem,

inventore minor; neque ego illi detrahere ausim

haerentem capiti cum multa laude coronam.

50

at dixi fluere hunc lutulentum, saepe ferentem

plura quidem tollenda relinquendis. age quaeso,

tu nihil in magno doctus reprehendis Homero?

nil comis tragici mutat Lucilius Acci?

non ridet versus Enni gravitate minores,

55

cum de se loquitur non ut maiore reprensis?

quid vetat et nosmet Lucili scripta legentis

quaerere, num illius, num rerum dura negarit

versiculos natura magis factos et euntis

mollius ac siquis pedibus quid claudere senis,

60

hoc tantum contentus, amet scripsisse ducentos

ante cibum versus, totidem cenatus, Etrusci

quale fuit Cassi rapido ferventius amni

ingenium, capsis quem fama est esse librisque

ambustum propriis. fuerit Lucilius, inquam,

65

comis et urbanus, fuerit limatior idem

quam rudis et Graecis intacti carminis auctor

quamque poetarum seniorum turba; sed ille,

si foret hoc nostrum fato delapsus in aevum,

detereret sibi multa, recideret omne quod ultra

70

perfectum traheretur, et in versu faciendo

saepe caput scaberet vivos et roderet unguis.

saepe stilum vertas, iterum quae digna legi sint

scripturus, neque te ut miretur turba labores,

contentus paucis lectoribus. an tua demens

75

vilibus in ludis dictari carmina malis?

non ego; nam satis est equitem mihi plaudere, ut audax,

contemptis aliis, explosa Arbuscula dixit.

men moveat cimex Pantilius aut cruciet quod

vellicet absentem Demetrius aut quod ineptus

80

Fannius Hermogenis laedat conviva Tigelli?

Plotius et Varius, Maecenas Vergiliusque,

Valgius et probet haec Octavius optimus atque

Fuscus et haec utinam Viscorum laudet uterque

ambitione relegata. te dicere possum,

85

Pollio, te, Messalla, tuo cum fratre, simulque

vos, Bibule et Servi, simul his te, candide Furni,

conpluris alios, doctos ego quos et amicos

prudens praetereo, quibus haec, sint qualiacumque,

adridere velim, doliturus, si placeant spe

90

deterius nostra. Demetri, teque, Tigelli,

discipularum inter iubeo plorare cathedras.

i, puer, atque meo citus haec subscribe libello.